Ngưu bàng được xem là một cây thuốc quý với nhiều công dụng chữa bệnh thần kỳ. (Ảnh minh họa)Mô tả sơ lược thông tin về cây ngưu bàng
Ngưu bàng có tên khoa học là Arctium lappa Linn. Ngưu bàng là một cây sống hằng năm hay 2 năm, cao chừng từ 1 - 1,5m. Phía trên phân nhiều cành. Lá mọc thành hoa thị ở gốc và mọc so le ở trên thân. Lá to rộng. Hình tim, đường kính tới 40 - 50 cm, cuống lá dài, mặt dưới lá mang nhiều lông trắng. Ngưu bàng thường ra hoa vào tháng 6 đến tháng 7 hàng năm , hoa tự hình đầu, mọc ở đầu cành, đường kính 2 - 4 cm, cánh hoa màu hơi tím. Quả bé màu xám nâu hơi cong. Mùa quả thường vào tháng 7 đến tháng 8 dương lịch.
Theo Đông y, Ngưu bàng có vị đắng, cay tính hàn có tác dụng trừ phong, tán nhiệt, thông phổi làm mọc ban chẩn, giải độc, tiêu thũng, sát trùng. Rễ có vị đắng, cay, tính hàn; có tác dụng lợi tiểu (loại được Acid Uric), khử lọc, làm ra mồ hôi, lợi mật, nhuận tràng, chống giang mai, trị đái đường, diệt trùng và chống nọc độc.
Tác dụng dược lý của cây ngưu bàng
Tây y dùng lá Ngưu bàng hái vào mùa Xuân làm thuốc thông tiểu, ra mồ hôi, tảy máu dùng trong các bệnh tê thấp, đau và xưng khớp, một số bệnh ngoài da (hắc lào, mặt có nhiều trứng cá, lở loét…). Còn dùng cho người bị đường tiện (đái ra đường) vì người ta cho rằng cao rễ ngưu bàng có tác dụng hạ Glucoza trong máu, dùng cuống và thân cây làm thức ăn có tác dụng làm tăng lượng Glycongen trong gan.
Nhiều nhà thuốc Đông y khuyến cáo rằng những người bị tiêu chảy, tâm tỳ hư không nên dùng ngưu bàng để chữa bệnh. (Ảnh minh họa)Một số bài thuốc chữa bệnh từ cây ngưu bàng
Thúc sởi, tống độc: Dùng khi bệnh sởi chưa mọc, phát ban, mụn nhọt.
Bài 1: Ngưu bàng tử 16g, kinh giới tuệ 8g, cát căn 12g, bạc hà 4g, liên kiều 12g, tiền hồ 8g, cát cánh 8g, hạnh nhân 12g. Sắc uống.
Bài 2: Ngưu bàng tử 8g, cát cánh 6g, kinh giới tuệ 6g, cam thảo 3g, sắc uống trong ngày. Nếu đậu chẩn đã mọc vẫn uống được nhưng không dùng cho người bị đi phân lỏng, tỳ vị hư hàn.
Chữa cảm mạo, Thủy thũng, chân tay phù: Ngưu bàng tử 80g sao vàng. Ngày uống 8g bột này chia làm 3 lần uống, dùng nước nóng chiêu thuốc.
Bài thuốc chữa phù thận cấp tính: Ngưu bàng tử 6g (nửa sao, nửa uống) , phù bình (Sao khô), 6g, tất cả tán nhỏ ngày uống 3 lần mỗi lần uống 5g dung nước nong chiêu thuốc (kinh nghiệm của Diệp Quyết Tuyền).
Chữa trẻ con lên đậu mọc không thuận, nóng sốt cổ họng tắc: Ngưu bàng (sao) 5g, kinh giới tuệ 1g, cam thảo 2g, nước 200 ml, sắc còn 50 ml cho uống. Nếu đậu mọc rồi vẫn uống được. Nếu đại tiện lợi chớ dùng.
Chữa đậu chẩn mọc trong cổ họng: Ngưu bàng tử 8g, cát cánh 6g, cam thảo 3g sắc uống trong ngày.
Tán nhiệt, giải biểu: Các chứng cảm mạo phong nhiệt, toàn thân phát sốt, sợ lạnh, miệng khát họng rát, ho, khạc ra đờm vàng. Bài 1: Ngưu bàng tử 12g, bạc hà 6g, thuyền thoái 6g. Sắc uống ngày 1 thang. Bài 2: Ngưu bàng tử 24g, kim ngân 40g, liên kiều 40g, cát cánh 24g, bạc hà 24g, cam thảo 20g, đạm đậu xị 20g, hoa kinh giới 16g, lá tre 4g. Tán bột, lấy 24g hãm với nước sôi để uống, ngày 3 - 4 lần tùy theo bệnh nặng nhẹ.
Trừ đờm, dịu hen: Khi phong nhiệt nhiễm vào phổi, ho, hen có đờm. Bài thuốc: Ngưu bàng tử 12g, kinh giới 12g, cam thảo 4g. Sắc uống ngày 1 thang.
Mát họng, giảm đau: Dùng khi phong nhiệt sinh ra viêm hạnh nhân, viêm yết hầu. Bài thuốc: Ngưu bàng tử 16g, đại hoàng 12g, phòng phong 12g, bạc hà 4g, kinh giới tuệ 8g, cam thảo 4g. Sắc uống ngày 1 thang.
