Trong nếp nhà nhỏ bên dòng sông Nậm Mộ, xã Mường Xén, tỉnh Nghệ An, ông Lỳ Bá Thái - nguyên Phó Bí thư Thường trực Huyện ủy Kỳ Sơn cũ đã kể lại cho chúng tôi ký ức về thời sinh viên, khi ông viết lá thư đề nghị tỉnh Nghệ An sáp nhập Tết của đồng bào Mông vào Tết cổ truyền của dân tộc như một kỷ niệm của cuộc đời.

Trong nhịp sống mới ở bản Kiềng (xã Châu Tiến), có vai trò đầu tàu của nữ Bí thư Chi bộ Sầm Thị Lan. Trong những bước chân hối hả lên nương rẫy, có vai trò tiên phong của người Đảng viên bản Thái. Và cũng chính bà, được Ban Tổ chức Trung ương tuyên dương là Bí thư Chi bộ giỏi.

Biến cố ập đến vào năm thứ 2 đại học khi em gái mắc bệnh não hiếm gặp, kinh tế gia đình kiệt quệ, giữa những ngày tháng "cắm chốt" tại Bệnh viện Bạch Mai, Hoàng Phương Thanh (dân tộc Dao, sinh năm 2004, quê Tuyên Quang) đã chọn cách đối mặt với nghịch cảnh của gia đình. Bằng những cuộn dây kẽm khô cứng, Phương Thanh đã "uốn" thành những bông hoa rực rỡ để vừa nuôi sống bản thân, vừa viết tiếp giấc mơ giảng đường với bảng thành tích đáng nể.

Từ một cậu bé dân tộc Mông nói không sõi tiếng phổ thông, về Hà Nội với 80 nghìn đồng trong túi và phải ngủ trong cống thoát nước, Thào A Chống (Chống Too) đã viết nên câu chuyện cổ tích giữa đời thường. Giờ đây, anh không chỉ là ông chủ của hai tiệm tóc, mà còn là người anh cả, người thầy miễn phí cho hàng chục thanh niên DTTS vùng cao đi tìm giấc mơ đổi đời.

Đi qua hơn một thập kỷ miệt mài rèn luyện để trở thành bác sĩ da liễu, với Triệu Dũng Cường, ký ức về Lễ Tuyên dương học sinh, sinh viên, thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu toàn quốc năm 2014 vẫn vẹn nguyên như một điểm tựa tinh thần, tiếp sức cho anh vượt qua những chặng đường học tập và hành nghề đầy cam go. Cường tin rằng, khi người trẻ vùng cao dám học và bền bỉ vươn lên, bản làng rồi sẽ có những mùa vàng bội thu.

Từng tuyên bố "nếu không ai nghe, con sẽ hát cho cái tủ lạnh nghe" để bảo vệ đam mê, 8 năm sau, cô gái dân tộc Mường Hà Thúy Quyên đã trở thành thủ khoa đầu vào của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam

Sinh ra trong một gia đình thuần nông ở vùng biên cương Cao Bằng, từng phải "đấu tranh" với gia đình để được đi học đại học, Hoàng Văn Hiếu (sinh năm 2005) đã chứng minh lựa chọn của mình là đúng đắn. Không chỉ sở hữu GPA xuất sắc, chàng trai dân tộc Nùng còn gây ấn tượng mạnh với cú đúp giải Nhất Nghiên cứu khoa học cấp Trường và cấp Bộ, cùng 8 lần hiến máu tình nguyện khi mới 20 tuổi.

Ở tuổi 114, Nghệ nhân Ưu tú Vi Thị Mè, dân tộc Tày ở thôn Nà Khau, xã Lục Hồn, tỉnh Quảng Ninh vẫn còn minh mẫn để ngân lên những giai điệu Then cổ đã theo bà suốt hơn một thế kỷ. Trong căn nhà sàn giản dị, tiếng đàn Tính và lời Then nay đã thưa vắng hơn xưa, nhưng vẫn được gìn giữ như mạch nguồn ký ức văn hóa của cộng đồng người Tày vùng biên.

Là một trong những người tiên phong mang ngôn ngữ Mông vào nhạc Rap, Theeng Vang (Thành Vàng) không chỉ sở hữu những bản hit triệu view, mà còn ấp ủ giấc mơ đưa văn hóa của dân tộc mình vươn ra thế giới, qua những giai điệu hiện đại.

Là Người có uy tín trong đồng bào dân tộc Nùng, nhiều năm nay, ông Lâm Văn Đầm (65 tuổi), thôn Nà Tèo, xã Thiện Thuật, tỉnh Lạng Sơn vẫn bền bỉ gìn giữ và truyền dạy điệu múa sư tử mèo - một di sản văn hóa đặc sắc của đồng bào Tày, Nùng. Gần nửa thế kỷ thực hành và trao truyền cho các thế hệ kế cận, ông đã góp phần quan trọng để điệu múa truyền thống này không bị mai một theo thời gian.