Góp nhặt từ những chuyến đi

Họa sĩ Lý Khắc Nhu, là gương mặt quen thuộc trong giới mỹ thuật tại TP. Hồ Chí Minh. Ông đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực tri thức dân gian năm 2015.

Trong một chuyến đi dài từ TP. Hồ Chí Minh lên vùng đất đỏ Bazan cách đây hơn 30 năm, người họa sĩ gốc Hoa Lý Khắc Nhu đã bị mê hoặc bởi vẻ đẹp của núi rừng, thác suối, những buôn làng nép bên triền đồi, tiếng gió lao xao trong rừng khộp và tiếng chiêng ngân. 

"Khung cảnh của đại ngàn Tây Nguyên cuốn hút tôi ngay từ lần đầu “gặp gỡ”, bởi vẻ đẹp ngỡ ngàng từ thiên nhiên và chiều sâu về văn hóa", họa sĩ Lý Khắc Nhu chia sẻ.

Từ cuộc gặp ấy, Tây Nguyên nói chung và Đắk Lắk nói riêng đã trở thành một phần đời của ông. Những chuyến đi đến Tây Nguyên cứ thế nối dài hơn 3 thập niên, ông miệt mài đi, ghi nhớ vẻ đẹp văn hóa, thiên nhiên của đại ngàn. Những gì mắt thấy, tai nghe, ông đều lưu giữ trong ký ức, rồi phác họa tỉ mỉ trên giấy.

Qua đôi tay tài hoa của ông, Tây Nguyên hiện lên với những mảng màu đặc trưng của tranh thủy mặc, những dáng núi xa mờ trong sương, những con suối lặng lẽ luồn qua ghềnh đá, mái nhà dài thấp thoáng sau tán cây, hay bóng người lặng lẽ đi về giữa buôn làng.

Tình yêu của họa sĩ Lý Khắc Nhu dành cho vùng đất Tây Nguyên, cho Đắk Lắk không dừng lại ở hội họa. Trong những lần đi thực tế, ông đặc biệt bị cuốn hút bởi những pho tượng gỗ dân gian hiện diện quanh nhà mồ, trong lễ hội hay đời sống thường ngày của đồng bào DTTS. Ông say mê trước vẻ thô mộc, nguyên sơ nhưng đầy biểu cảm của những khối gỗ được đục đẽo bằng tay. Ông bắt đầu sưu tầm.

Trong căn nhà của họa sĩ Lý Khắc Nhu ở TP. Hồ Chí Minh, hàng chục pho tượng gỗ lặng lẽ hiện diện như những “cư dân” đặc biệt. Có tượng mẹ bồng con với gương mặt đăm chiêu, rồi tượng người đánh chiêng, thổi tù và, người ngồi uống rượu cần, người già ngồi trầm mặc bên bếp lửa. Mỗi pho tượng là một lát cắt đời sống, một mảnh ký ức của buôn làng.

Điều đặc biệt là, nhiều tác phẩm trong bộ sưu tập của họa sĩ Lý Khắc Nhu không còn đi theo mô típ quen thuộc của tượng gỗ dân gian Tây Nguyên. Các tác phẩm mang dấu ấn sáng tạo riêng, giàu tính biểu cảm, nhưng vẫn giữ được cái hồn nguyên sơ của núi rừng.

Suốt nhiều năm qua, họa sĩ Lý Khắc Nhu cẩn trọng giữ gìn từng hiện vật. Không ít người ngỏ ý mua lại, trả giá cao, nhưng ông đều từ chối.

“Những pho tượng gỗ này không chỉ là tác phẩm mỹ thuật, chúng còn là những chứng nhân văn hóa, giá không tính bằng vật chất, không thể mua bán, mà phải giữ gìn”, ông khẳng định.

Tình yêu Tây Nguyên gửi lại mai sau

Ở tuổi 83, họa sĩ Lý Khắc Nhu bất ngờ quyết định dành trọn tình cảm cá nhân cho Tây Nguyên. Bảo tàng Đắk Lắk vinh dự được tiếp nhận những hiện vật quý báu của ông.

Giám đốc Bảo tàng Đắk Lắk Võ Thị Phượng cho biết: Những ngày cuối tháng 3/2026, Đoàn công tác của Bảo tàng đã đến TP. Hồ Chí Minh để gặp và tiếp nhận nhiều hiện vật quý do họa sĩ Lý Khắc Nhu trao tặng. Trong đó, Bảo tàng đã tiếp nhận 25 pho tượng gỗ phản ánh đời sống văn hóa, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng của đồng bào các DTTS.

Trong căn phòng đầy tranh và hiện vật quý, họa sĩ Lý Khắc Nhu chậm rãi giới thiệu từng tác phẩm, kể về nơi ông tìm thấy, về những chuyến đi, những con người từng gắn với hiện vật ấy.

Bên cạnh những pho tượng gỗ, họa sĩ còn hiến tặng một số hiện vật có giá trị lịch sử như: Bình gốm có niên đại từ thế kỷ XIV, đế chân voi, tranh sơn dầu độc bản cùng các hiện vật gắn với đời sống xã hội trong thời kỳ kháng chiến như: Máy may, điện thoại.

“Giữ lại cho riêng mình không phải là cách để những hiện vật ấy tiếp tục sống. Tôi muốn chúng trở về với Tây Nguyên. Những pho tượng từng được sinh ra từ buôn làng sẽ được đặt trong không gian bảo tàng, nơi học sinh, sinh viên, người dân và du khách có thể ngắm nhìn, tìm hiểu và thêm yêu văn hóa DTTS, văn hóa Tây Nguyên”, họa sĩ Lý Khắc Nhu tâm sự.

Điều trân quý nhất họa sĩ Lý Khắc Nhu lại chọn đặt chúng vào nơi thuộc về cộng đồng, để chúng tiếp tục kể chuyện. Chuyện về một Tây Nguyên nguyên sơ, tiếng chiêng vang giữa buôn làng, những con người từng sống giữa núi rừng bằng tất cả niềm tin và tình yêu với cộng đồng. 

Những pho tượng gỗ và các hiện vật đặt trong bảo tàng sẽ tiếp lửa thêm cho thế hệ trẻ đến và thêm yêu Tây Nguyên, rồi tiếp tục hành trình gìn giữ những giá trị đang dần phai nhạt. 

Tuy tuổi đã cao, không còn đi được nhiều, nhưng cuộc hành trình giữ hồn cốt văn hóa dân tộc của họa sĩ Lý Khắc Nhu vẫn tiếp tục theo cách riêng đặc biệt. Để giá trị văn hóa các DTTS mãi trường tồn ở nơi nó vốn thuộc về.