Sinh năm 1958, Dương Lệ Bình là huyền thoại của nghệ thuật múa dân tộc Trung Quốc với những tác phẩm kinh điển như: Ánh Trăng, Tước Chi Linh. Ngoài ra, bà từng gây ấn tượng khi vào vai Mai Siêu Phong trong Anh hùng xạ điêu (2002). 

Ở tuổi 67, nữ nghệ sĩ vẫn hoạt động nghệ thuật sôi nổi với vai trò biên đạo, giám đốc nghệ thuật và quản lý công ty biểu diễn. Điều đặc biệt là "Chim công làng múa" của Trung Quốc vẫn khiến nhiều người phải dụi mắt, vì diện mạo quá đỗi trẻ trung. Vóc dáng mảnh mai, làn da căng mịn cùng thần thái thanh thoát khiến nữ nghệ sĩ trông như mới ngoài 30. 

Trước hết cần nói rõ: Vẻ đẹp “không tuổi” của Dương Lệ Bình chắc chắn không phải là kết quả của một yếu tố duy nhất. Đó là tổng hòa của nhiều điều kiện: Kỷ luật cá nhân, di truyền, môi trường sống, và đặc biệt là hàng chục năm lao động nghệ thuật cường độ cao.

Là một nghệ sĩ múa chuyên nghiệp, cơ thể chính là “công cụ nghề nghiệp” của bà. Việc kiểm soát cân nặng, duy trì hình thể hay chế độ sinh hoạt khắt khe là yêu cầu gần như bắt buộc. Điều quan trọng là: Đó là lựa chọn của bà, chứ không phải “công thức sống” dành cho phụ nữ nói chung.

Trong bối cảnh đó, những bình luận kiểu “không chồng nên trẻ lâu” hay “không sinh con nên giữ được dáng” có thể tưởng là vô thưởng vô phạt, nhưng thực chất lại củng cố một định kiến cũ: Phụ nữ luôn phải đánh đổi giữa bản thân và gia đình. 

Hoặc họ lựa chọn cuộc sống cá nhân để giữ gìn vẻ đẹp, hoặc họ chọn hôn nhân và chấp nhận sự “xuống sắc”. Cách nghĩ này biến những quyết định riêng tư của phụ nữ thành thước đo giá trị cá nhân họ.

Quan điểm nhìn từ trường hợp của nghệ sĩ này, phụ nữ trẻ đẹp vì không lấy chồng, không sinh con, là không công bằng và có phần bất nhẫn với phụ nữ. Vấn đề nằm ở chỗ xã hội thường nhìn phụ nữ qua lăng kính tuổi trẻ và ngoại hình nhiều hơn so với nam giới.

Câu hỏi thường trực không phải là “họ đang làm gì, cống hiến ra sao”, mà là “trông có trẻ không, đẹp không”. Điều này vô tình phủ nhận đi năng lực, nỗ lực và giá trị cá nhân của phụ nữ. Câu hỏi đặt ra là, lẽ nào ngoài sắc đẹp, họ không có gì?

Sinh con hay kết hôn chưa bao giờ là một “công thức làm đẹp”, cũng không phải là nguyên nhân trực tiếp khiến phụ nữ già đi. Quá trình lão hóa là một quy luật sinh học tự nhiên, chịu tác động bởi rất nhiều yếu tố: Di truyền, dinh dưỡng, môi trường sống, điều kiện chăm sóc sức khỏe, thậm chí là trạng thái tinh thần.

Nhiều phụ nữ sau khi sinh con vẫn giữ được sức khỏe tốt, ngoại hình cân đối và sự năng động trong công việc lẫn cuộc sống. Ngược lại, cũng có những người không lập gia đình nhưng vẫn phải đối diện với áp lực tuổi tác như bất kỳ ai khác.

Trên thực tế, phụ nữ hiện đại ngày càng có nhiều quyền lựa chọn hơn đối với cuộc đời mình. Có người muốn kết hôn sớm, xây dựng gia đình và dành phần lớn thời gian cho con cái. Có người lại muốn tập trung cho sự nghiệp, cho đam mê cá nhân hoặc cho những mục tiêu khác trong cuộc sống. Cũng có người chọn cả hai, cố gắng cân bằng giữa gia đình và công việc.

Mỗi con đường đều có những niềm vui, áp lực và thử thách riêng, nhưng không con đường nào nên bị xem là đúng hay sai. Điều quan trọng nhất là quyền lựa chọn ấy cần được tôn trọng.

Đằng sau những lời khen tưởng như vô hại về một phụ nữ “trẻ lâu” đôi khi là cách nhìn đã ăn sâu trong xã hội: Phụ nữ luôn bị đặt dưới lăng kính tuổi tác và nhan sắc. Khi họ trẻ đẹp, người ta tìm bí quyết; khi họ già đi, người ta tiếc nuối. Nhưng giá trị của một con người, đặc biệt là phụ nữ - không nên bị gói gọn trong việc họ trông thế nào ở một độ tuổi nhất định. Điều đáng nói hơn là họ đã sống ra sao, có giá trị gì.

Phụ nữ không cần phải chứng minh rằng họ xứng đáng, có giá trị bằng cách hy sinh một vai trò nào đó trong đời sống. Họ cũng không cần phải trở thành hình mẫu để người khác dùng làm thước đo cho những lựa chọn của mình.