Di tích bị lãng quên

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, hai tấm bia đá gồm bia “Lê tướng công sự nghiệp huân danh” (dựng năm 1716, niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ 12) và bia “Vạn thế phụng tự bi ký” hiện nằm trong khu vực bảo vệ I của Di tích lịch sử - nghệ thuật quốc gia Bia và lăng mộ Lê Thì Hiến (xã Thọ Phú). Di tích đã được công nhận cấp quốc gia từ năm 1993.

Đây là những hiện vật quý, mang nhiều giá trị về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật thời Lê Trung Hưng. Trong đó, tấm bia “Lê tướng công sự nghiệp huân danh” cao hơn 2m, rộng gần 2m, được chạm khắc tinh xảo, rõ nét dù đã trải qua hàng trăm năm.

Tuy nhiên, thực tế nhiều năm qua, việc quản lý, bảo vệ di tích gặp không ít khó khăn. Khu vực đặt bia hiện thuộc đất ở của gia đình ông Dương Bá Hùng, thôn Thọ Long, xã Thọ Phú, được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Tấm bia lớn nằm trong khuôn viên sân vườn, cạnh khu vực chăn nuôi; tấm bia còn lại thì được dùng làm hàng rào giáp đường dân sinh.

Tình trạng này đã từng được phản ánh từ năm 2023, song sau gần 3 năm, di tích vẫn chưa được bảo vệ đúng mức, chưa phát huy giá trị lịch sử.

Ông Lê Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Thọ Phú cho biết: “Cái khó là hai tấm bia nằm trên đất của hộ dân, trong khi đây là Di tích cấp quốc gia nên mọi phương án xử lý đều phải xin ý kiến cấp trên. Bên cạnh đó, việc thiếu kinh phí cũng khiến công tác bảo tồn gặp nhiều khó khăn”.

Thực hiện các biện pháp bảo vệ

Trước thực trạng trên, đầu tháng 4/2026, lãnh đạo UBND tỉnh Thanh Hóa đã có văn bản chỉ đạo các sở, ngành và địa phương liên quan khẩn trương rà soát, xác định rõ ranh giới khu vực bảo vệ di tích; đối chiếu hồ sơ địa chính qua các thời kỳ để làm rõ những bất cập, sai lệch (nếu có).

Đồng thời, các cơ quan chức năng được yêu cầu kiểm tra hiện trạng, đánh giá mức độ xâm hại, xác định các hành vi vi phạm (nếu có) theo quy định của pháp luật về Di sản văn hóa.

UBND xã Thọ Phú cũng được giao nhiệm vụ yêu cầu hộ gia đình liên quan, chấm dứt việc sử dụng hiện vật di tích không đúng quy định, thực hiện các biện pháp bảo vệ nguyên trạng, tránh việc tiếp tục bị xâm hại.

Thực hiện chỉ đạo của tỉnh, chính quyền địa phương đã triển khai nhiều biện pháp cụ thể, như: Cải tạo khuôn viên, vệ sinh bề mặt bia, tháo dỡ các công trình không phù hợp, phát quang cây cối, tạo không gian thông thoáng cho khu di tích.

Đến giữa tháng 4/2026, phần tường rào gắn liền với thân bia đã được tháo dỡ, khu vực xung quanh được chỉnh trang sạch sẽ, bước đầu trả lại sự tôn nghiêm cho di tích.

Đáng chú ý, người dân địa phương cũng đồng thuận cao với chủ trương bảo tồn. Bà Dương Thị Thoa, người dân thôn Thọ Long chia sẻ: “Gia đình nhận thức được giá trị của di tích, hoàn toàn ủng hộ việc tu bổ, tôn tạo và sẵn sàng di dời khi được bố trí nơi ở mới”.

Ông Lê Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Thọ Phú, khẳng định: "Trong quá trình cải tạo, chúng tôi đảm bảo giữ gìn nguyên trạng giá trị của di tích, không làm ảnh hưởng đến các yếu tố gốc. Sau khi hệ thống tường bao quanh khô ráo, xã sẽ cho trồng hoa, cây cảnh để làm đẹp cảnh quan, đồng thời tăng cường tuyên truyền về ý nghĩa lịch sử của di tích để nhân dân nâng cao ý thức bảo vệ di tích."

Việc bảo tồn hai tấm bia đá cổ không chỉ là trách nhiệm bảo tồn di sản mà còn góp phần gìn giữ ký ức lịch sử, văn hóa của vùng đất. Tuy nhiên, để di tích được bảo vệ bền vững, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, giải quyết dứt điểm vấn đề đất đai và huy động nguồn lực phù hợp.

Từ những bước đi ban đầu, hai tấm bia cổ đang dần được trả lại giá trị vốn có, mở ra hướng bảo tồn gắn với phát huy di sản trong đời sống hôm nay.