Từ đất sét đến “bảo tàng văn hóa số”

Trên tấm bản đồ hình chữ S, 54 hình người đại diện cho 54 dân tộc Việt Nam được tái hiện sinh động dưới bàn tay khéo léo của các em học sinh. Những khối đất sét ấy được nhào nặn tỷ mỉ tạo nên các nhân vật chỉ cao hơn 10 cm, nhưng mang đậm bản sắc với những bộ trang phục truyền thống mang hoa văn, màu sắc đặc trưng riêng của từng dân tộc.

Để tạo ra những nét riêng ấy, nhóm tác giả đã dành nhiều tuần tra cứu tài liệu lịch sử, văn hóa từ trang phục, phong tục, nơi cư trú của từng dân tộc để tái hiện trên mô hình đất sét.

Điểm đặc biệt của dự án, không chỉ nằm ở mô hình thủ công, nhóm học sinh còn đưa công nghệ vào để tạo sự tương tác. Bên cạnh mỗi hình người là một mã QR, chỉ cần dùng điện thoại thông minh quét mã, người xem có thể truy cập các thông tin của dân tộc đó. Bằng các Video ngắn do chính mình lên ý tưởng, quay và dàn dựng, những kiến thức văn hóa trở nên sinh động, dễ tiếp cận.

Nhóm còn thử nghiệm tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo ra các “đại sứ văn hóa ảo”. Khi tương tác, AI sẽ tự động thuyết minh giới thiệu về lịch sử, ngôn ngữ và nét đặc trưng trong đời sống của từng dân tộc.

Em Đàm Hà Kiều Ngân, dân tộc Tày, học sinh lớp 9, Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Cư M’gar, đại diện nhóm tác giả chia sẻ: Chúng em muốn dùng công nghệ để bảo tồn và lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc. Qua bản đồ số hóa này, người xem không chỉ hiểu thêm về địa lý mà còn cảm nhận rõ hơn sự đa dạng văn hóa của 54 dân tộc anh em.

Từ những khối đất sét giản dị đến các ứng dụng công nghệ hiện đại, các em học sinh đã truyền đi một thông điệp rõ ràng: Văn hóa truyền thống hoàn toàn có thể được bảo tồn và lan tỏa mạnh mẽ hơn khi được kết hợp với sáng tạo và công nghệ.

Khi học sinh trở thành “đại sứ văn hóa”

Dự án “Bảo tàng Văn hóa Việt Nam - 54 dân tộc chung một mái nhà” của học sinh Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Cư M’gar, không chỉ đơn thuần là một sản phẩm khoa học, mà còn là minh chứng cho cách làm mới mẻ trong tiếp cận và gìn giữ bản sắc văn hóa các DTTS.

Em Lý Phương Hạnh, dân tộc Nùng, học sinh lớp 8,Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Cư M’gar, một thành viên trong nhóm cho biết: Phần quan trọng nhất là công đoạn tự tay nặn trang phục để giữ được hồn cốt văn hóa của từng dân tộc.

Để lan tỏa tình yêu văn hóa, nhóm rủ nhiều bạn cùng tham gia vào các video giới thiệu văn hóa dân tộc để vừa học thêm kiến thức, vừa cảm thấy tự hào về truyền thống của dân tộc mình.

Trong môi trường của trường dân tộc nội trú - nơi học sinh của nhiều dân tộc cùng sinh hoạt và học tập - tấm bản đồ số hóa nhanh chóng trở thành điểm kết nối văn hóa. Các em chia sẻ với nhau câu chuyện về lễ hội, phong tục hay ẩm thực truyền thống của dân tộc mình với các bạn. Cứ như vậy, sự hiểu biết và tình yêu văn hóa DTTS dần được bồi đắp trong mỗi học sinh.

Theo thầy Nguyễn Huy Hoan - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Cư M’gar, dự án này không chỉ là sản phẩm tham gia cuộc thi sáng tạo, mà còn là bài học trực quan về trách nhiệm với văn hóa truyền thống. 

"Các em vừa vận dụng kiến thức công nghệ đã học, vừa hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa của cộng đồng mình. Nhà trường luôn khuyến khích học sinh sáng tạo gắn với việc tìm hiểu và gìn giữ bản sắc văn hóa DTTS", thầy Hoan nhấn mạnh.