Chuyển từ “hỗ trợ” sang “trao năng lực”

Ngày 31/2/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Quyết định 417, phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I từ năm 2026-2030.

Đây là bước đi chiến lược, mang tính đột phá theo Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội, nhằm khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo về mục tiêu, chính sách và nguồn lực khi các chương trình trước đây được triển khai riêng lẻ, qua đó nâng cao hiệu quả thực hiện.

Theo ông Hà Việt Quân, Chánh Văn phòng quốc gia về dân tộc và miền núi cho thấy, giai đoạn 2021-2025, dù hạ tầng được đầu tư mạnh, trong nhiều “điểm nghẽn” vẫn tồn tại như sinh kế thiếu ổn định, hạn chế về đất sản xuất, chất lượng nguồn nhân lực chưa cao.

Điều đó đặt ra yêu cầu phải chuyển trọng tâm sang phát triển năng lực nội sinh của người dân: từ kỹ năng sản xuất, tiếp cận thị trường đến năng lực thích ứng và tư duy làm kinh tế.

Vì vậy, trọng tâm của giai đoạn mới không chỉ là đầu tư hạ tầng, mà là phát triển con người và năng lực nội sinh: từ kỹ năng sản xuất, tiếp cận thị trường, năng lực số đến khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và rủi ro.

Thực tiễn tại Gia Lai cho thấy, giai đoạn 2021-2025, từ nguồn lực Chương trình MTQG phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào DTTS đã tạo chuyển biến rõ nét ở vùng đồng bào DTTS, góp phần giảm nghèo hơn 4%/năm, hoàn thiện hạ tầng thiết yếu và từng bước nâng cao đời sống người dân.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp khó khăn do địa bàn rộng, dân cư phân tán, khác biệt về ngôn ngữ, phong tục và một số vướng mắc trong tổ chức thực hiện.

Theo ông Trần Văn Thanh, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Gia Lai, cho biết: Việc tích hợp các Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2035 là bước đi cần thiết để tập trung nguồn lực, giảm chồng chéo và tạo “đòn bẩy” phát triển. Đây không chỉ là bước tiếp nối của đầu tư, mà trọng tâm chính sách cần chuyển từ “hỗ trợ” sang “trao năng lực”, đồng thời cơ chế được hoàn thiện theo hướng linh hoạt, đồng bộ và sát thực tiễn, các chương trình mục tiêu quốc gia mới thực sự phát huy hiệu quả. Quan trọng hơn, đây là nền tảng để người dân tự chủ phát triển, giảm phụ thuộc, từ đó tạo ra động lực bền vững cho vùng đồng bào DTTS và miền núi trong dài hạn.

Tạo nền tảng để phát triển bền vững

Việc tích hợp 3 Chương trình mục tiêu quốc gia trong giai đoạn 2026-2035 được kỳ vọng sẽ giảm chồng chéo, tập trung nguồn lực và tăng tính đồng bộ.

Theo ông Hà Việt Quân, Chánh Văn phòng quốc gia về dân tộc và miền núi, thách thức đặt ra là làm sao giữ được tính đặc thù của chính sách dân tộc trong một chương trình chung. Bởi vùng đồng bào DTTS và miền núi không chỉ khó khăn về thu nhập, mà còn có những khác biệt về địa hình, văn hóa, điều kiện sản xuất và khả năng tiếp cận dịch vụ.

“Vùng lõi nghèo, vùng biên giới, khu vực III, thôn đặc biệt khó khăn và những nhóm dân tộc còn gặp nhiều khó khăn phải tiếp tục là trọng tâm ưu tiên trong phân bổ nguồn lực”, ông Hà Việt Quân nhấn mạnh.

Do đó trong giai đoạn tới, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế theo hướng tập trung, có trọng tâm, ưu tiên các lĩnh vực có tác động lan tỏa như hạ tầng, y tế, giáo dục; đồng thời tăng cường phân cấp để địa phương chủ động triển khai phù hợp.

Giai đoạn I, từ năm 2026-2030 vì thế không chỉ là chặng tiếp theo của đầu tư, mà là bước chuyển quan trọng trong cách Nhà nước đồng hành cùng vùng đồng bào DTTS và miền núi: từ hỗ trợ vượt khó trước mắt sang tạo nền tảng để phát triển bền vững lâu dài.

Theo Đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai Sùng A Lềnh, Quốc hội và Chính phủ cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia theo hướng tập trung, có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên những lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn như: hạ tầng giao thông, lĩnh vực y tế, giáo dục. Đồng thời, cần tăng cường phân cấp, trao quyền cho cơ sở, để địa phương chủ động lựa chọn mô hình phù hợp.

Thực tiễn cho thấy, khi người dân được trao năng lực và cơ chế được vận hành thông suốt, chính sách không chỉ tạo ra hiệu quả kinh tế - xã hội mà còn khơi dậy tinh thần tự lực, củng cố niềm tin và tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng.