Tôi có 14 năm làm công tác dân tộc. Quãng thời gian ấy đủ dài để hôm nay, khi đã trở về với cuộc sống đời thường, nhìn lại, tôi nhận ra rõ hơn những gì mình đã trải qua - cả những việc làm được và những điều còn day dứt.

Tháng 10 năm 2004, Ban Dân tộc tỉnh Sơn La được thành lập. Khi đó tôi đang là Phó Văn phòng UBND tỉnh, được điều động sang giữ chức Phó Trưởng Ban. Đây là một cơ quan mới, bộ máy đang hình thành, lĩnh vực công tác hoàn toàn khác trước. Điều khiến tôi băn khoăn không phải là chức vụ, mà là địa bàn và đối tượng phục vụ - đồng bào các dân tộc ở vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện sống còn rất nhiều khó khăn và rất cần có sự hỗ trợ của Nhà nước.

Những năm đó, kinh tế của tỉnh còn hạn chế, hạ tầng yếu, nhiều xã chưa có đường ô tô đến trung tâm. Toàn tỉnh có 86/204 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn, chiếm hơn một phần ba tổng số xã. Tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào DTTS rất cao, phổ biến từ 50 đến 60%. Đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào tự nhiên.

Những con số ấy không thể hiểu hết nếu chỉ đọc trên báo cáo. Muốn nắm được tình hình, buộc phải đi. Tôi cùng anh em trong cơ quan thường xuyên xuống cơ sở, có chuyến kéo dài vài ngày. Có xã đi hết một ngày đường mới tới nơi. Mùa mưa, đường trơn, xe không vào được, phải gửi lại rồi đi bộ tiếp.

Qua những chuyến đi, tôi hiểu cái khó của vùng đồng bào DTTS không chỉ là thiếu thốn vật chất, mà còn là khoảng cách về thông tin, nhận thức và khả năng tiếp cận chính sách. Có chủ trương đúng, nhưng xuống cơ sở hiệu quả chưa như mong muốn. Sản xuất vẫn theo tập quán cũ, giống cây trồng, vật nuôi năng suất thấp. Việc chuyển đổi không đơn giản vì gắn với thói quen lâu đời; ở một số nơi còn tâm lý trông chờ vào hỗ trợ của Nhà nước.

Từ thực tế đó, tôi nhận ra làm công tác dân tộc không thể chỉ dừng ở việc triển khai văn bản. Nếu không bám sát cơ sở, không trực tiếp giải thích, hướng dẫn và làm cùng người dân thì chính sách khó đi vào cuộc sống. Có việc phải làm đi làm lại nhiều lần, có cách làm phải điều chỉnh phù hợp từng địa bàn, từng nhóm dân tộc.

Trong 14 năm công tác, có việc đạt kết quả, cũng có việc chưa như mong muốn. Những hạn chế ấy một phần do điều kiện khách quan, nhưng cũng có phần trách nhiệm của người tổ chức thực hiện. Có một việc tôi còn nhớ khá rõ.

Khi vào địa bàn Sông Mã, Sốp Cộp, qua khảo sát thực tế, tôi thấy khu vực này có điều kiện thuận lợi để phát triển chăn nuôi đại gia súc - nhất là trâu, bò, ngựa và dê. Giống trâu ở đây tốt, từng được thương lái tìm mua phục vụ lễ hội chọi trâu. Nhưng chăn nuôi chưa được quan tâm đúng mức, nguyên nhân chủ yếu là thiếu thức ăn trong mùa Đông, đặc biệt là thiếu cỏ.

Từ đó, tôi tìm đến Công ty Sữa Mộc Châu để tìm hiểu các giống cỏ phù hợp, tham mưu để UBND tỉnh ban hành chính sách hỗ trợ giống cỏ VA.06 cho các xã đặc biệt khó khăn. Chỉ trong hai năm 2006 - 2007, với hơn 5 tỷ đồng đầu tư ban đầu, giống cỏ này được đưa vào trồng và nhanh chóng thích nghi, lan rộng trên địa bàn tất cả các huyện trong tỉnh. Ở đâu còn đất trống, đất tận dụng, ở đó người dân trồng cỏ VA.06. Từ chỗ thiếu thức ăn, người dân dần chủ động hơn trong chăn nuôi.

Những năm sau đó, đàn đại gia súc của tỉnh tăng rõ rệt. Nguồn Niên giám thống kê tỉnh Sơn La cho thấy, năm 2005, đàn trâu, bò trên địa bàn toàn tỉnh là 250 nghìn con, đàn dê là 142 nghìn con. Năm 2025 đã tăng lên 505.800 con trâu, bò và 171.000 con dê.

Từ đó, hình thức chăn nuôi chuyển mạnh từ nhỏ lẻ sang quy mô lớn hơn, góp phần ổn định sản xuất và đời sống. Trong điều kiện giao thông chưa phát triển, trâu, bò, ngựa, dê… trở thành một loại hàng hóa “biết đi”, giúp người dân chủ động đưa ra thị trường, giảm phụ thuộc trung gian, tư thương không thể ép giá.

Đến nay, do thực hiện tốt chính sách phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là chính sách phát triển kinh tế - xã hội tại vùng đặc biệt khó khăn của Đảng và Nhà nước, tại các xã vùng sâu, vùng cao của Sơn La đã có nhiều đổi thay: Đường sá thuận lợi hơn, điện, trường, trạm được đầu tư, đời sống người dân từng bước cải thiện. Tuy vậy, khoảng cách phát triển giữa các vùng vẫn còn khá lớn.

Nhìn lại chặng đường đã qua, tôi trăn trở một điều: Làm sao để chính sách không chỉ dừng ở hỗ trợ trước mắt, mà giúp người dân có sinh kế ổn định lâu dài; giảm nghèo bền vững, hạn chế tái nghèo; và quan trọng hơn, để người dân trở thành chủ thể trong phát triển kinh tế của chính mình.

Với tôi, 14 năm làm công tác dân tộc là một quãng thời gian nhiều trải nghiệm. Nó giúp tôi hiểu rõ hơn đời sống của đồng bào và cũng hiểu rằng: Nếu chính sách không xuất phát từ thực tiễn, không đi cùng người dân, thì rất khó tạo ra hiệu quả thực sự.