Từ lợi thế tài nguyên đến chiến lược “kinh tế rừng”

Với hơn 1 triệu ha rừng và đất lâm nghiệp, trong đó khoảng 790.000ha rừng tự nhiên, độ che phủ đạt 58,33%, Nghệ An không chỉ giữ vai trò “lá phổi xanh” của khu vực Bắc Trung Bộ mà còn đang nắm trong tay lợi thế để bứt phá thành trung tâm kinh tế lâm nghiệp quy mô lớn.

Tuy nhiên, nhiều năm qua, nghịch lý vẫn hiện hữu: Diện tích lớn nhưng giá trị mang lại chưa tương xứng. Phần lớn rừng trồng vẫn thiên về khai thác ngắn hạn, bán gỗ nguyên liệu, dăm gỗ với giá trị gia tăng thấp; liên kết chuỗi còn yếu; công nghiệp chế biến sâu chưa thực sự tương xứng với tiềm năng.

Bài toán đặt ra cho Nghệ An hiện nay, chính là có giải pháp khai thác giá trị rừng để tạo đột phá kinh tế nhưng vẫn bảo vệ bền vững hệ sinh thái.

Từ thực tế đó, Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 23/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nghệ An đã xác định rõ: Phát triển lâm nghiệp bền vững trở thành ngành kinh tế quan trọng giai đoạn 2026 - 2030. Đây được xem là bước chuyển mạnh từ tư duy “bảo vệ rừng đơn thuần” sang “kinh tế hóa tài nguyên rừng”.

Theo đó, tỉnh Nghệ An đặt mục tiêu đến năm 2030, có 70.000ha rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn FSC (Forest Stewardship Council). Đồng thời, mở rộng diện tích rừng gỗ lớn, tăng giá trị chế biến sâu và hình thành chuỗi sản xuất lâm nghiệp hiện đại.

Ông Nguyễn Danh Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An cho biết: Rừng là lợi thế đặc biệt quan trọng của Nghệ An. Vấn đề hiện nay, là phải chuyển mạnh từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, từ khai thác tài nguyên sang nâng cao giá trị. Trong đó, Chứng chỉ FSC, công nghệ cao, quản trị số và chế biến sâu sẽ là những trụ cột để lâm nghiệp Nghệ An tạo bước đột phá mới.

Theo ông Hùng, riêng năm 2026, tỉnh dự kiến phát triển thêm khoảng 7.000ha rừng FSC tại các vùng trọng điểm như: Quỳ Hợp, Yên Thành, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp với người dân nhằm chuẩn hóa vùng nguyên liệu.

Điều này đồng nghĩa, người trồng rừng sẽ không còn chỉ bán cây, bán gỗ mà sẽ tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Công nghệ cao mở lối cho “rừng thông minh”

Trong bối cảnh các thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản ngày càng siết tiêu chuẩn môi trường, chứng chỉ FSC trở thành điều kiện gần như bắt buộc nếu ngành gỗ muốn đi xa.

Năm 2025, tỉnh Nghệ An có thêm hơn 11.000ha rừng được cấp chứng chỉ FSC, nâng tổng diện tích toàn tỉnh được cấp chứng chỉ FSC lên hơn 40.000ha. Đây là bước tiến quan trọng, song vẫn còn khoảng cách lớn so với tiềm năng.

FSC không đơn thuần là một chứng nhận. Đó là “tấm vé” để gỗ Nghệ An tham gia sâu vào thị trường giá trị cao, đồng thời buộc toàn bộ quy trình sản xuất phải thay đổi theo hướng minh bạch, truy xuất được nguồn gốc và thân thiện môi trường.

Theo đại diện một doanh nghiệp chế biến gỗ tại Nghệ An, cùng một đơn vị diện tích nhưng rừng đạt chuẩn FSC có thể tạo giá trị kinh tế cao hơn nhiều lần nhờ phục vụ chế biến sâu thay vì chỉ bán nguyên liệu thô. Nói cách khác, nếu trước đây rừng chủ yếu cho “sản lượng”, thì nay phải hướng tới “giá trị”.

Trong những nỗ lực đưa công nghệ cao vào ngành lâm nghiệp, tỉnh Nghệ An đang định hướng phát triển Khu lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ, tập trung vào giống cây chất lượng cao bằng nuôi cấy mô, số hóa dữ liệu rừng bằng GIS, viễn thám, AI và thiết bị bay không người lái.

Theo ông Nguyễn Văn Đệ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An: Phát triển lâm nghiệp trong giai đoạn mới không thể đi theo lối cũ. Nghệ An phải bảo vệ vững chắc diện tích rừng hiện có, đồng thời phải ứng dụng mạnh khoa học công nghệ, phát triển rừng gỗ lớn, rừng FSC, chế biến sâu để nâng cao giá trị xuất khẩu. 

"Người dân phải sống được từ rừng, giàu lên từ rừng thì mới giữ rừng bền vững", ông Nguyễn Văn Đệ khẳng định.

Thông điệp của Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An đã cho thấy, chiến lược lâm nghiệp của tỉnh không dừng ở bảo tồn mà hướng tới xây dựng hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh: Từ giống - trồng - bảo vệ - khai thác - chế biến - xuất khẩu.

Song song với những bước tiến đó, ở thời điểm trước mắt, sinh kế người dân gần rừng, nhờ rừng đang từng bước được đảm bảo chắc chắn. Một trong những điểm tựa quan trọng là chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Theo Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Nghệ An, năm 2025 tổng nguồn thu dự kiến đạt khoảng 165 tỷ đồng, mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Trao đổi vói phóng viên, ông Nguyễn Tiến An, Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Nghệ An cho biết: Nguồn thu dịch vụ môi trường rừng đang trở thành nguồn lực bền vững để vừa bảo vệ rừng, vừa hỗ trợ sinh kế cho hàng chục nghìn hộ dân miền núi. Đây là cơ chế rất quan trọng để biến công tác bảo vệ rừng thành lợi ích kinh tế thiết thực.

Khi người dân có thu nhập từ rừng, áp lực khai thác tận diệt sẽ giảm. Khi doanh nghiệp nhìn thấy giá trị dài hạn, đầu tư sẽ chuyển từ ngắn hạn sang bền vững. Đó chính là nền tảng để Nghệ An hiện thực hóa mục tiêu biến hơn 1 triệu ha rừng thành “mỏ vàng xanh”.

Tương lai lâm nghiệp Nghệ An không chỉ nằm ở những cánh rừng bạt ngàn, mà nằm ở cách tư duy mới đang được kiến tạo: Lấy công nghệ làm đòn bẩy, lấy tiêu chuẩn quốc tế làm thước đo, lấy sinh kế người dân làm trung tâm. Khi ấy, Nghệ An hoàn toàn có cơ sở để không chỉ là địa phương có diện tích rừng lớn, mà còn trở thành hình mẫu quốc gia về phát triển lâm nghiệp hiện đại, xanh và bền vững.