Chủ động nguồn giống

Xã Đăk Kôi có tiềm năng phát triển cà phê, song nhiều năm qua người dân vẫn loay hoay với “bài toán” cây giống. Cây giống mua từ bên ngoài không chỉ giá cao, mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, như: Không rõ nguồn gốc, khó thích nghi với khí hậu, thổ nhưỡng, thậm chí bị pha tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng về sau.

Từ thực tế đó, với sự hỗ trợ và định hướng của chính quyền địa phương, 17 thanh niên (chủ yếu là đồng bào DTTS) của xã Đăk Kôi đã thành lập Nhóm thanh niên sản xuất cây giống xã Đăk Kôi (trực thuộc HTX Nông nghiệp và dịch vụ tổng hợp Đăk Kôi) và xây dựng vườn ươm cây giống cà phê tại thôn Kon Đó.

Với quy mô ban đầu 400 m², vườn ươm 40 ngàn cây giống cà phê TRS1, TR4 và xanh lùn. Dự kiến sẽ mở rộng lên 700 m² từ năm thứ hai. Mô hình hướng tới canh tác thân thiện với môi trường, ưu tiên sử dụng phân bón hữu cơ và chế phẩm sinh học.

Anh Nguyễn Duy Khánh, Trưởng nhóm Thanh niên sản xuất cây giống xã Đăk Kôi cho biết: Điểm cốt lõi của mô hình là chủ động cung cấp nguồn giống tại chỗ cho đồng bào DTTS. Cây giống được ươm ngay trên nền đất địa phương, phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng, giúp tăng tỷ lệ sống và khả năng sinh trưởng. Nhờ đó, người dân không còn phụ thuộc vào nguồn giống trôi nổi, giảm thiểu rủi ro ngay từ khâu đầu vào.

Hiện vườn ươm đang sản xuất khoảng 40 ngàn cây cà phê giống. Hạt giống được nhóm nhập từ Viện Eakmat (Đắk Lắk) và được HTX Dịch vụ nông nghiệp Nghĩa Hòa (Gia Lai) hỗ trợ kỹ thuật trồng, chăm sóc trong suốt quá trình sinh trưởng. Do đó, chất lượng cây giống được đảm bảo.

Tuy nhiên, với số lượng hiện có vườn ươm mới đáp ứng nhu cầu trồng khoảng 30 ha. Để chủ động nguồn giống trước mắt, HTX Nông nghiệp và Dịch vụ tổng hợp Đăk Kôi đã liên kết với HTX Dịch vụ nông nghiệp Nghĩa Hòa, bảo đảm cung ứng đủ số lượng cây giống cho người dân với mức giá tương đương vườn ươm thanh niên.

Mở hướng phát triển bền vững

Xã Đăk Kôi có diện tích hơn 450km2; dân số hơn 5.800 người, chủ yếu là đồng bào Xơ Đăng. Hiện toàn xã có gần 135 ha cà phê. Địa phương đặt mục tiêu đến năm 2030 trồng mới 760 ha cà phê; trong đó, dự kiến năm 2026 trồng 420 ha và năm 2027 trồng 340 ha.

Để đạt mục tiêu này, nguồn giống tại chỗ chất lượng là yếu tố then chốt. Vì vậy, sự ra đời của vườn ươm thanh niên, là “mắt xích” quan trọng trong chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững của địa phương.

Phó Chủ tịch UBND xã Đăk Kôi Trần Đồng khẳng định: Việc hình thành vườn ươm thanh niên mang lại nhiều lợi ích thiết thực và bền vững cho người dân. Cây giống được sản xuất có sự hỗ trợ kỹ thuật từ các đơn vị có kinh nghiệm nên đảm bảo khỏe mạnh, tỷ lệ sống cao. Cây được ươm tại địa phương nên thích nghi với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, khi trồng sẽ phát triển nhanh, ít sâu bệnh.

Trước đây, người dân phải mua giá cây giống cà phê dao động từ 10.000 - 12.000 đồng/cây, nhưng nay chỉ phải mua với giá từ 6.000 - 8.000 đồng/cây tùy vào số tầng lá tại vườn ươm thanh niên. Hộ khó khăn còn được trợ giá nên chi phí đầu tư ban đầu giảm đáng kể.

Câu chuyện của chị Y Ba, thôn Kon Đó, xã Đăk Kôi là một ví dụ. Nhận thấy giá hạt cà phê mấy năm gần đây ổn định, nhưng do thiếu kinh phí đầu tư chị mới chuyển được 5 sào đất trồng sắn sang trồng cà phê vào tháng 6 năm 2025. Nhờ được địa phương hỗ trợ nên chị quyết định chuyển toàn bộ 1 ha đất còn lại sang trồng cà phê trong năm 2026 này.

“Hiện tôi đã đào xong hơn 1.000 hố, chờ mưa xuống là trồng. Là hộ có hoàn cảnh khó khăn, tôi được hỗ trợ mua giống ở vườn ươm thanh niên chỉ với giá 2.500 đồng/cây, lại đảm bảo chất lượng nên yên tâm làm, hy vọng cà phê sẽ cho thu nhập ổn định hơn”, chị Y Ba vui mừng nói.

Có thể thấy, không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình vườn ươm thanh niên còn thể hiện vai trò tiên phong của thanh niên trong phát triển kinh tế tập thể. Hiện mô hình tạo việc thường xuyên cho 5 lao động, cùng nhiều lao động thời vụ.

Dự kiến, vườn ươm có thể đạt doanh thu khoảng 225 triệu đồng/năm, lợi nhuận khoảng 150 triệu đồng. Mô hình đang từng bước phát huy hiệu quả, tạo nền tảng để phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững ở xã Đăk Kôi.