Từ "tâm ma" trên màn ảnh đến lời đồn ngoài đời thực

Ở góc độ nghệ thuật, đoàn phim đã khéo léo xây dựng một thông điệp nhân văn: Phí Phông không hại người, chính "tâm ma" và những lời đồn thổi ác ý của con người mới là thứ vũ khí đáng sợ nhất đẩy đồng bào vào bi kịch.

Sự tinh tế của điện ảnh nằm ở việc muốn xóa tan nỗi sợ về ma mị, để khẳng định rằng những thực thể như Phí Phông đôi khi chỉ là nạn nhân của sự thiếu thấu hiểu. Tuy nhiên, khi bước ra khỏi rạp chiếu, chúng ta phải đối mặt với một thực tế tàn khốc: Những "lời đồn thổi" ấy, khi kết hợp với sự lạc hậu về y tế, lại có thể tước đi sinh mạng con người trong tích tắc.

Cuộc gặp gỡ định mệnh giữa rừng chè cổ

Năm 2022, tôi đã bắt đầu một hành trình "giải oan" theo cách khác với nhân vật trên màn ảnh. Giữa rừng chè cổ thụ thôn Giàng A (xã Văn Chấn, tỉnh Lào Cai), tôi vô tình bắt gặp một người mẹ người Mông đang tuyệt vọng đi tìm lá thuốc. Con trai bà, em Vàng A Cường, đã phải nghỉ học suốt 2 tháng trời vì cánh tay phải hoàn toàn không thể cử động được.

Thay vì đưa em đến bệnh viện, gia đình Cường nghe theo những lời đồn thổi về một thế lực vô hình đang "bắt tội" nên đã mời thầy về làm lễ cúng "đuổi ma" ròng rã. 

Qua lời kể xót xa của người mẹ, suốt 2 tháng trời, họ miệt mài đắp đủ loại lá rừng theo kinh nghiệm truyền miệng, nhưng càng đắp, cánh tay phải của em càng sưng tấy và mất hoàn toàn khả năng cử động. 

Trong khi nhân vật Còn trên màn ảnh phải dấn thân vào hành trình đầy hiểm nguy để giải mã "tâm ma" của con người, thì ở đời thực, chính sự sợ hãi những điều không có thật đã giam cầm cậu bé 10 tuổi trong sự đau đớn.

Tương lai của em cứ thế lùi xa sau mỗi "lời phán" của thầy cúng, bởi những định kiến và khoảng trống nhận thức đã ngăn cản gia đình tìm đến sự giúp đỡ y tế đúng đắn.

Cuộc hồi sinh bằng ánh sáng y đức

Trường hợp của em Cường chính là hiện thực của những gì bộ phim "Phí Phông" phản chiếu ở khía cạnh đen tối nhất: Sự thiếu hiểu biết từ bên trong cộng đồng khi thiếu hụt thông tin khoa học. 

Bác sĩ CK2 Cao Ngọc Thắng - Giám đốc Trung tâm Y tế khu vực Văn Yên (Lào Cai), trăn trở: "Ám ảnh nhất là những ca bệnh mà y học hiện đại xử lý rất đơn giản, nhưng lại bị gia đình giữ lại để làm lễ cúng tế đến khi hôn mê sâu mới đưa tới viện. Lúc đó, 'thời gian vàng' đã trôi qua trong sự bất lực của kíp mổ". Khó khăn lớn nhất chính là "khoảng cách niềm tin". Đồng bào lo sợ việc can thiệp dao kéo sẽ làm "động" đến thần linh, mà không biết rằng chính sự trì hoãn ấy mới là bản án nghiệt ngã nhất.

Trở lại câu chuyện của em Cường, không thể đứng nhìn một học trò nhỏ phải tàn phế vì sự lạc hậu, tôi đã dùng mọi cách để thuyết phục gia đình và trực tiếp đưa em Cường xuống Bệnh viện Đa khoa khu vực Nghĩa Lộ. 

Tại đây, ánh sáng của y khoa đã thay thế cho ánh lửa u uất của những buổi lễ cúng. Ca phẫu thuật thành công không chỉ cứu lấy cánh tay của Cường, mà còn cứu lấy cả tương lai của em.

Sau 2 tháng gián đoạn, Cường đã có thể cầm bút viết tiếp những dòng chữ đầu tiên, những dòng chữ được viết bằng niềm tin vào tri thức thay vì sự sợ hãi ma quỷ. Thanh niên Hà Nguyên Thái (dân tộc Thái) khẳng định: "Câu chuyện của em Cường chính là bằng chứng thép để chúng ta phản biện những hủ tục gây hại. Chúng ta không thể để những đứa trẻ phải trả giá chỉ vì những quan niệm sai lầm".

Hành trình của nhân vật Còn trên phim là đi tìm sự thật để giải oan cho mẹ mình. Còn hành trình cứu em Cường ngoài đời thực là để giải oan cho những "lời đồn" ác nghiệt đã giam cầm một đứa trẻ trong đau đớn.

"Phí Phông" không hại người, chính sự lạc hậu và niềm tin mù quáng mới là thứ gây ra tai ương. Khi ánh sáng y tế cơ sở và tri thức phủ khắp, những nỗi sợ vô hình sẽ tự khắc lùi xa, nhường chỗ cho sự bình yên thực sự nơi bản làng.

Bài 3: "Bùa hộ mệnh" tri thức để bản làng không còn những nỗi sợ vô hình