Số hóa di sản

Quảng Ninh là vùng đất giàu tài nguyên di sản với 609 di tích và cụm di tích, trong đó có 8 di tích quốc gia đặc biệt, 57 di tích cấp quốc gia và 102 di tích cấp tỉnh. Cùng với đó là 362 di sản văn hóa phi vật thể. Đặc biệt, tỉnh đồng sở hữu hai di sản thế giới gồm Quần thể di sản văn hóa Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc và Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà.

Trong bối cảnh vừa bảo tồn nguyên trạng vừa khai thác hiệu quả, số hóa được xác định là giải pháp then chốt. Đến hết năm 2025, tỉnh Quảng Ninh đã hoàn thành số hóa 17 di sản văn hóa vật thể và 7 di sản phi vật thể, tạo nền tảng xây dựng cơ sở dữ liệu số phục vụ quản lý và quảng bá.

Tại Yên Tử, công nghệ VR360 và mô hình 3D giúp tái hiện không gian di tích với độ chính xác cao. Hệ thống mã QR tại các điểm tham quan cho phép du khách truy cập thông tin đa ngôn ngữ chỉ bằng điện thoại thông minh, nâng cao trải nghiệm và giảm tải cho phương thức thuyết minh truyền thống.

“Chỉ cần một lần quét mã QR, toàn bộ thông tin của Yên Tử hiện ra trên màn hình điện thoại. Không cần chờ thuyết minh, không bị bó buộc theo đoàn, chúng tôi cảm thấy hành trình tham quan trở nên chủ động và thú vị hơn”, chị Bùi Thùy Linh, một du khách đến từ Hà Nội chia sẻ.

Bên cạnh đó, Bảo tàng Quảng Ninh đã số hóa hơn 25.000 hiện vật, trong đó nhiều bảo vật quốc gia được tái hiện sinh động bằng công nghệ 3D, giúp công chúng tiếp cận dễ dàng hơn với các giá trị lịch sử, văn hóa.

Theo TS Ngô Hải Ninh, giảng viên Khoa Du lịch, Trường Đại học Hạ Long, công nghệ số không chỉ hỗ trợ bảo tồn mà còn mở ra không gian phát triển các sản phẩm công nghiệp văn hóa, qua đó gia tăng giá trị di sản và tạo sức hút mới cho du lịch.

Quản trị bằng dữ liệu

Từ nền tảng số hóa, Quảng Ninh đang chuyển sang mô hình quản trị di sản thông minh. Các công nghệ như AI, Big Data, camera giám sát và nhận diện khuôn mặt được ứng dụng để kiểm soát lượng khách, phân tích hành vi và dự báo xu hướng du lịch.

Hệ thống vé điện tử, mã QR, thanh toán trực tuyến giúp tối ưu quy trình quản lý và tạo thuận tiện cho du khách. Việc thu thập dữ liệu định danh ngay từ khâu bán vé cho phép cơ quan chức năng nắm bắt chính xác dòng khách, từ đó điều tiết hợp lý, hạn chế ùn tắc.

PGS.TS Vũ Văn Viện, Trưởng Khoa Du lịch, Trường Đại học Hạ Long cho rằng, chuyển đổi số giúp kiểm soát sức tải của di sản, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn và định vị thương hiệu điểm đến.

Trong bối cảnh Vịnh Hạ Long và Yên Tử đón hàng triệu lượt khách mỗi năm, hệ thống giám sát thông minh giúp kiểm soát hoạt động du lịch, bảo vệ môi trường và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh. Đồng thời, phân tích dữ liệu lớn góp phần cá nhân hóa trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu của du khách.

Giai đoạn 2026- 2030, tỉnh Quảng Ninh đặt mục tiêu hoàn thiện “bản đồ số di sản”, tích hợp dữ liệu đa ngành và kết nối với các nền tảng quốc gia, quốc tế. Đây sẽ là bước tiến quan trọng để nâng cao năng lực quản lý và khẳng định vị thế di sản trên bản đồ thế giới.

Tuy nhiên, quá trình số hóa di sản cũng đặt ra không ít thách thức. Chi phí đầu tư hạ tầng công nghệ còn lớn, trong khi nguồn nhân lực vận hành và khai thác chưa thực sự đồng đều. Bên cạnh đó, khoảng cách tiếp cận công nghệ, đặc biệt với nhóm du khách lớn tuổi, vẫn là rào cản khiến việc phổ cập trải nghiệm số chưa đạt như kỳ vọng.

Khi những di sản nghìn năm tuổi có thể hiện diện chỉ qua một lần chạm màn hình, hành trình khám phá của du khách cũng đang thay đổi nhanh hơn, sâu hơn và cá nhân hóa hơn. Đó chính là cách Quảng Ninh đưa di sản bước vào kỷ nguyên số.