Trong đời sống văn hóa truyền thống của người Việt, Tết Ông Công Ông Táo (ngày 23 tháng Chạp âm lịch), là một trong những nghi lễ quan trọng, đánh dấu thời điểm khởi đầu cho chuỗi ngày chuẩn bị đón Tết Nguyên đán. Đây không chỉ là dịp tiễn Táo Quân về chầu trời, mà còn thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, sự trân trọng nếp nhà và khát vọng về một năm mới ấm no, thuận hòa.

Theo quan niệm dân gian, Ông Công Ông Táo là vị thần cai quản bếp núc và đời sống sinh hoạt của mỗi gia đình. Hằng năm, vào ngày 23 tháng Chạp, Táo Quân sẽ cưỡi cá chép lên thiên đình để bẩm báo với Ngọc Hoàng về những việc lớn nhỏ, tốt xấu trong năm qua của gia chủ. Vì vậy, lễ cúng tiễn Táo Quân mang ý nghĩa cầu mong sự phù hộ, bình an và may mắn cho năm mới.

Tết Ông Công Ông Táo cũng là thời điểm các gia đình bắt đầu tổng vệ sinh nhà cửa, dọn dẹp bếp núc sạch sẽ, chuẩn bị cho một khởi đầu mới. Gian bếp biểu tượng của sự ấm cúng và sum họp được chăm chút hơn cả, bởi theo quan niệm xưa, bếp có ấm thì nhà mới yên.

Về lễ vật cúng Ông Công Ông Táo, tùy điều kiện mỗi gia đình mà mâm cúng có thể khác nhau, song vẫn giữ những yếu tố cơ bản. Trước hết là bộ mũ áo Táo Quân bằng giấy, thường gồm 3 chiếc mũ (2 mũ có cánh chuồn cho Táo ông và 1 mũ không cánh cho Táo bà), kèm theo áo, hia để hóa sau lễ cúng.

Bên cạnh đó, cá chép là lễ vật không thể thiếu, tượng trưng cho phương tiện để Táo Quân lên chầu trời; nhiều gia đình chọn cá chép sống để thả phóng sinh sau lễ, thể hiện tinh thần nhân văn và hướng thiện.

Mâm cỗ cúng có thể là mâm cỗ mặn với xôi, gà luộc, canh, món xào; hoặc mâm cỗ chay đơn giản, tùy theo phong tục và nếp sinh hoạt của từng gia đình. Ngoài ra, hương, hoa tươi, trầu cau, rượu, nước sạch cũng là những lễ vật thường thấy, thể hiện sự thành tâm hơn là sự cầu kỳ hình thức.

Theo quan niệm của người Việt, là Táo quân sẽ có mặt trên Thiên đình vào giờ Ngọ ngày 23 tháng Chạp. Vì vậy, bạn hãy cố gắng hoàn thành việc cúng ông Công ông Táo trước giờ Ngọ (11 - 13h) ngày 23 tháng Chạp.

Ngày nay, trong nhịp sống hiện đại, nhiều gia đình giản lược lễ cúng nhưng vẫn giữ trọn ý nghĩa cốt lõi: Sự biết ơn, lòng hướng thiện và mong ước một năm mới an khang. Tết Ông Công Ông Táo vì thế không chỉ là một nghi lễ dân gian, mà còn là khoảng lặng văn hóa để mỗi người nhìn lại một năm đã qua, vun vén cho tổ ấm và chuẩn bị tâm thế đón Tết cổ truyền của dân tộc.