Nép mình giữa đại ngàn Tây Nguyên hùng vĩ, vườn tượng Măng Đen thuộc xã Măng Đen, tỉnh Quảng Ngãi (huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum cũ) là một tuyệt tác nghệ thuật giữa lòng thiên nhiên. Hoàn thành năm 2013, khu vườn rộng hơn 1 ha nằm trên triền đồi xanh mướt, nơi rừng nguyên sinh hòa quyện cùng làn sương mờ ảo, tạo nên không gian huyền bí, đầy chất thơ.

Những thân tượng phủ màu rêu phong nằm lấp ló dưới tán rừng, có tượng đã hơn mười năm tuổi, có tượng mới được đẽo đục, nhưng tất cả đều khiến người xem trầm trồ, choáng ngợp. Những bức tượng được đặt rải rác dưới tán rừng, trên lối đi lát đá, tạo nên không gian hoang sơ nhưng đầy sức sống, gợi nhớ văn hoá dân tộc Ba Na, Gia Rai, Xơ Đăng… trên miền sương mờ ảo này.

Các tượng gỗ trong vườn nghệ thuật Măng Đen thể hiện đa dạng hình tượng xoay quanh quan niệm về sự sinh thành: cặp trai gái đang giao hoan, người phụ nữ mang thai, những hài nhi đang khóc. Hơn 100 bức tượng gỗ, do 33 nghệ nhân địa phương chạm khắc, tái hiện đời sống văn hoá phong phú vùng Bắc Tây Nguyên. Mỗi tác phẩm là một câu chuyện, từ người đàn ông vác rựa đi săn, người phụ nữ giã gạo, đến những buổi quây quần bên ché rượu cần và tiếng cồng chiêng vang vọng.

Tượng gỗ nơi đây có đủ mọi sắc thái, phụ nữ dệt vải, đàn ông đi rẫy, già làng uống rượu cần, lễ bỏ mả, lễ ăn trâu, thậm chí có cả tượng anh Bộ đội Cụ Hồ. Bên cạnh đó là hình tượng các loài vật chim, voi, khỉ... gắn bó với đời sống vùng cao như lời thì thầm về sự giao hòa giữa người và rừng.

Nghệ nhân A Lễ, làng Kon Chênh chia sẻ: “Tượng gỗ dân gian góp vị trí đặc biệt trong đời sống tâm linh của đồng bào Tây Nguyên, thể hiện khát vọng nhân sinh dung dị trong sinh hoạt hằng ngày”. Theo ông, tượng gỗ Tây Nguyên không có khuôn mẫu nhất định mà biểu thị bằng hình dáng đa dạng, biểu cảm phong phú. Những khúc gỗ vô tri được nghệ nhân “thổi hồn” trở thành tác phẩm mang đậm dấu ấn văn hoá và tâm linh vùng đất thiêng.

Nhiều bức tượng kể lại huyền thoại về cuộc sống, thiên nhiên và các vị thần, tạo nên không gian vừa hoang sơ vừa giàu cảm xúc. Phổ biến là tượng người ngồi buồn, người phụ nữ mang thai, đôi vợ chồng đi rẫy, hút thuốc, uống rượu cần...

Các nghệ nhân không dùng bản vẽ, chỉ dựa vào trí tưởng tượng, đôi tay khéo léo và dụng cụ đơn sơ như rìu, rựa, đục. Bằng khả năng thiên bẩm và tấm lòng chân thành, họ tạo ra những bức tượng gỗ tuy mộc mạc nhưng mang đậm hồn người.

Khởi nguyên của vườn tượng là cuộc thi tạc tượng do chính quyền địa phương tổ chức năm 2013. Nghệ nhân các dân tộc Ba Na, Gia Rai, Gié Triêng, Xơ Đăng hội tụ về Măng Đen để trình diễn. Sau cuộc thi, những bức tượng được đặt lại nơi đây, dần trở thành điểm đến thu hút du khách, mang đậm dấu ấn văn hoá vùng cao nguyên.

Kon Tum (cũ) là nơi hội tụ hơn 20 DTTS anh em. Các DTTS tại chỗ đều gắn bó với mỹ thuật dân gian qua truyền thống tạc tượng gỗ. Tuỳ phong tục, tượng gỗ được làm để dùng trong lễ bỏ mả, trưng bày ở nhà rông hay trang trí lễ hội.

Vài năm trở lại đây, Măng Đen đã định hình là điểm đến du lịch thiên nhiên lý tưởng. Vườn Nghệ thuật Măng Đen không chỉ là nơi “check-in” độc đáo mà còn là chốn để cảm nhận hồn cốt Tây Nguyên, nơi mỗi tượng gỗ, tảng đá kể những câu chuyện bất tận về đất và người trên xứ sở bazan huyền thoại này.