Cửa Lò có gì?

Theo thống kê của ngành Văn hóa Nghệ An, Cửa Lò hiện có khoảng 40 di sản văn hóa vật thể, trong đó 13 di tích đã được xếp hạng. Tiêu biểu như Đền Vạn Lộc thờ ngài Thái úy Quận công Nguyễn Sư Hồi (1444 - 1506), được Nhà nước trao tặng danh hiệu Di tích lịch sử văn hóa quốc gia năm 1991; Đền Yên Lương - một Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia được xây dựng năm Nhâm Tuất (1682), niên hiệu Chính Hòa thứ 3 đời vua Lê Hi Tông; đền thờ Nguyễn Xí, được xây dựng năm 1467 để thờ Thái sư Cương Quốc công Nguyễn Xí…

Không gian văn hóa ấy còn được nối dài, bởi hệ thống chùa cổ theo phái Phật giáo Bắc tông cũng đã góp phần làm cho vùng sông nước Cửa Lò thêm cổ kính, linh thiêng. Đó là chùa Lô Sơn xây dựng dưới đời vua Lê Dụ Tông, được xếp hạng là Di tích lịch sử cấp tỉnh năm 2005, được vinh dự nhận cúng dường Xá lợi Phật từ Thượng tọa SanVaDo tại chùa Suyli ở Myanmar. Đó là Song Ngư tự - một Di tích lịch sử văn hóa được công nhận cấp tỉnh năm 2011, xây dựng vào khoảng thế kỷ XIII, dưới thời vua Trần Thánh Tông.

Cùng với đó, Cửa Lò còn có những lễ hội truyền thống, đặc biệt là Lễ hội đền Vạn Lộc với hoạt động đua thuyền trên biển, vẫn được duy trì đều đặn mỗi năm như một phần ký ức cộng đồng mưu sinh nơi đầu sóng.

Không chỉ có chiều sâu văn hóa, Cửa Lò có nhiều lợi thế về cảnh quan biển - đảo. Một trong số đó là đảo Lan Châu, có hình dáng tựa một con cóc khổng lồ nhoài ra biển nên dân gian gọi là Rú Cóc. Trên đảo Lan Châu có ngọn hải đăng, có lầu Nghinh Phong được vua Bảo Đại cho xây từ năm 1936. 

Cửa Lò còn có đảo Ngư nằm cách đất liền chừng 4 km. Hôm nay, tuyến cáp treo vượt biển (3,5 km) kết nối đảo Hòn Ngư với đất liền, được xem là dài nhất Việt Nam do Tập đoàn Vingroup đầu tư xây dựng, gắn liền với khu vui chơi hiện đại, sầm uất bậc nhất Bắc Trung Bộ… đang được kỳ vọng mang đến sức hấp dẫn mới cho du lịch biển Cửa Lò.

Hạ tầng cũng là một điểm cộng đáng kể. Hiện nay, phường Cửa Lò có khoảng 300 cơ sở lưu trú du lịch, với trên 12.000 phòng có khả năng đáp ứng trên 30.000 khách lưu trú/ngày đêm. Trong đó, có 1 khách sạn 5 sao, 5 khách sạn 4 sao, 19 khách sạn 3 sao... Cùng với đó, hệ thống giao thông ngày càng hoàn thiện, từ cao tốc Bắc - Nam, sân bay Vinh, cảng biển đến các trục đường ven biển… chính là nền tảng tốt để đón khách quy mô lớn.

Ẩm thực biển, làng chài truyền thống, những phiên chợ cá buổi sớm… tất cả tạo nên một “hệ sinh thái trải nghiệm” phong phú cho tất cả du khách ghé thăm Cửa Lò, mà không phải nơi nào cũng có.

Du lịch mùa vụ - “nút thắt” lớn nhất

Nhưng, một nghịch lý tồn tại suốt nhiều năm, rằng: Tiềm năng du lịch lớn, nhưng hiệu quả khai thác chưa tương xứng.

Hoạt động du lịch tại Cửa Lò hiện vẫn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào mùa Hè. Khi thời tiết thuận lợi cho tắm biển, dòng khách đổ về đông đúc, các khách sạn kín phòng, dịch vụ hoạt động hết công suất. Nhưng ngay sau đó, phố biển nhanh chóng rơi vào trạng thái trầm lắng, nhất là những tháng mùa Đông.

Chị Đỗ Thanh Hoài quê ở Hưng Yên, lấy chồng ở Hà Tĩnh, nay đang sống ở Hà Nội chia sẻ: Năm nào, gia đình tôi cũng về quê nội dịp Hè, rồi ghé nghỉ chơi biển Cửa Lò. Các dịp khác trong năm, tôi vẫn cùng gia đình về quê chồng nhưng không đến Cửa Lò bởi sự đơn điệu trong các hoạt động vui chơi, giải trí.

Mô hình du lịch đơn điệu - chủ yếu là nghỉ mát, tắm biển - khiến Cửa Lò thiếu sức hút vào các mùa còn lại. Những sản phẩm du lịch như nghỉ dưỡng cao cấp, chăm sóc sức khỏe, giải trí ban đêm hay du lịch cộng đồng vẫn còn mờ nhạt.

Đáng chú ý hơn, tư duy làm du lịch vẫn mang nặng tính “mùa vụ”. Không ít doanh nghiệp chỉ tập trung khai thác mùa cao điểm, rồi tạm ngưng hoạt động khi vào mùa thấp điểm. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn: Không có sản phẩm - không có khách - và ngược lại.

Anh Phạm Hữu Cương - Chủ khách sạn Viễn Đông, phường Cửa Lò, nêu thực tế: Tôi đến Cửa Lò định cư đã hơn 10 năm và kinh doanh nhà hàng, khách sạn lưu trú. Nhưng việc kiinh doanh chỉ thuận lợi khoảng 3 tháng cao điểm mùa Hè. Các tháng còn lại, không có khách, trong khi đồ dùng khách sạn vẫn phải bảo dưỡng khiến doanh thu sụt giảm.

Thực tế hiện nay, công tác quảng bá du lịch biển Cửa Lò chưa thực sự thay đổi nhận thức thị trường. Hình ảnh “Cửa Lò là biển mùa Hè” vẫn ăn sâu trong tâm trí du khách. Những mùa khác, dù có tiềm năng riêng, lại chưa được kể thành câu chuyện đủ hấp dẫn để mời gọi du khách gần xa.

Một vấn đề khác được đặt ra là nguồn nhân lực. Du lịch mùa vụ khiến lao động thiếu ổn định, khó nâng cao chất lượng dịch vụ. Đó cũng là một trong những lí do khiến việc kết nối tour với các điểm đến trong tỉnh như Khu di tích Kim Liên, Vườn quốc gia Pù Mát hay Quảng trường Hồ Chí Minh vẫn còn rời rạc, thiếu tính hệ thống.

Rõ ràng, “điểm nghẽn” của phố biển Cửa Lò không nằm ở tài nguyên, mà ở cách tổ chức và khai thác. Và nếu không có sự thay đổi mang tính chiến lược, giấc mơ “du lịch bốn mùa” sẽ vẫn chỉ dừng lại ở tiềm năng.