Từ sản vật bản địa đến sản phẩm hàng hóa

Ở các xã vùng cao, OCOP đang mở ra hướng đi mới trong khai thác tiềm năng nông sản. Thông qua tổ chức sản xuất theo chuỗi, chuẩn hóa quy trình và chú trọng xây dựng thương hiệu. Nhiều sản phẩm đã được “nâng hạng” với bao bì, nhãn mác, tem truy xuất nguồn gốc, qua đó gia tăng giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tại xã Trung Lý, mô hình “Gà đen bản Khằm” của anh Giàng A Vành, dân tộc Mông là một điển hình. Từ vài chục con gà nuôi nhỏ lẻ, đến nay đàn gà đã phát triển lên hơn 1.000 con. Nhờ chăn thả tự nhiên trên đồi rừng, sử dụng thức ăn truyền thống, thịt gà săn chắc, thơm ngon, được thị trường ưa chuộng.

Sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh năm 2024, không chỉ tiêu thụ trong tỉnh mà còn vươn tới các thị trường như Hà Nội, Phú Thọ. Trung bình mỗi năm, gia đình anh Vành xuất bán hai lứa gà, mang lại nguồn thu 700 - 800 triệu đồng sau khi trừ chi phí.

Theo ông Ngân Văn Lon, Phó Chủ tịch UBND xã Trung Lý, mô hình nuôi gà đen thương phẩm của anh Vành không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho gia đình mà còn mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế ở vùng cao.

Không chỉ trong chăn nuôi, nhiều sản phẩm nông nghiệp truyền thống của đồng bào DTTS tỉnh Thanh Hóa cũng đang được “đánh thức” thông qua OCOP. Điển hình là gạo nếp Cay Nọi của đồng bào Thái ở xã Quang Chiểu.

Gắn bó với giống lúa bản địa từ năm 1987, ông Hà Văn Phanh, dân tộc Thái, ở bản Pùng, xã Quang Chiểu đã kiên trì giữ giống và mở rộng diện tích sản xuất. Từ vài sào ban đầu, đến nay gia đình ông có 13 sào lúa Cay Nọi, cho sản lượng khoảng 4,5 tấn mỗi năm. Nhờ chất lượng dẻo, thơm đặc trưng, sản phẩm được bán với giá cao, mang lại thu nhập ổn định cho gia đình ông Phanh.

Liên kết sản xuất, mở rộng đầu ra

Để góp phần đưa nông sản địa phương vươn xa, vai trò của các hợp tác xã ngày càng được khẳng định. Tại Quang Chiểu, Hợp tác xã Nông lâm Chung Thành đã trở thành cầu nối quan trọng giữa người dân và thị trường.

Hiện HTX liên kết với hơn 30 hộ dân, tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn OCOP, hỗ trợ người dân về kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm. Nhờ đó, người dân yên tâm sản xuất, không còn nỗi lo “được mùa mất giá”. Khi nếp Cay Nọi đạt OCOP 3 sao, sản phẩm ngày càng được nhiều khách hàng biết đến, sản lượng tiêu thụ tăng lên rõ rệt.

Chị Lương Thị Nồng, người sáng lập HTX Nông lâm Chung Thành chia sẻ: “Trước đây, chúng tôi phải đi khắp nơi chào hàng, nhưng sản lượng tiêu thụ chậm, không ổn định. Từ khi nếp Cay Nọi được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao, nhiều khách hàng đã tự tìm đến đặt mua. Nhờ đó, mỗi năm HTX tiêu thụ được hàng trăm tấn gạo, giúp người dân có đầu ra ổn định.

Cùng với phát triển sản xuất, địa phương còn phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ - Trường Đại học Hồng Đức triển khai dự án phục tráng giống lúa nếp Cay Nọi trên diện tích 0,8 ha nhằm giữ gìn nguồn gen quý, nâng cao năng suất và chất lượng. Đây là cơ sở để phát triển vùng sản xuất tập trung, hướng tới nâng hạng sản phẩm trong thời gian tới.

Toàn tỉnh Thanh Hóa hiện có khoảng hơn 660 sản phẩm OCOP đạt từ 3 - 5 sao. Nhiều sản phẩm đã được cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng và từng bước khẳng định thương hiệu. Không ít mặt hàng như mắm, nông sản chế biến, sản phẩm thủ công… đã có mặt tại hệ thống siêu thị trong nước và có mặt tại một số thị trường ngoài nước.

Có thể thấy, Chương trình OCOP không chỉ giúp nâng tầm nông sản mà còn thay đổi tư duy sản xuất của người dân, từ nhỏ lẻ sang liên kết, từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa. Từ những sản vật quen thuộc của bản làng, nông sản xứ Thanh đang từng bước khẳng định vị thế, góp phần phát triển kinh tế bền vững và gìn giữ bản sắc vùng miền.