Gỡ “nút thắt” chi phí cho học sinh vùng khó

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo Nghị định quy định về miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông và lộ trình miễn học phí, giáo trình môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp trên Cổng thông tin điện tử của Bộ để lấy ý kiến góp ý theo quy định.

Theo đó, việc miễn phí sách giáo khoa được thực hiện trên phạm vi cả nước từ năm học 2029-2030. Các địa phương có khả năng cân đối ngân sách được khuyến khích triển khai sớm hơn, ưu tiên đối với các địa bàn biên giới, hải đảo, vùng đồng bào DTTS và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn.

Có thể thấy, tại nhiều địa phương miền núi, chi phí mua sách giáo khoa đầu năm học luôn là nỗi lo thường trực của các gia đình. Với mức giá trung bình từ 200.000 đến 300.000 đồng/bộ, chưa kể sách tham khảo và sách tiếng Anh, khoản chi này trở thành gánh nặng đối với những hộ có thu nhập thấp.

Ở các tỉnh như Tuyên Quang, Điện Biên hay Quảng Ngãi, không hiếm trường hợp học sinh phải dùng lại sách cũ đã rách, thiếu trang hoặc phải mượn tạm từ anh chị đi trước. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng học tập và tâm lý của các em.

Chủ trương miễn phí sách giáo khoa được đánh giá là giải pháp mang tính nhân văn sâu sắc, giúp tháo gỡ một trong những rào cản lớn nhất đối với việc đến trường của học sinh vùng khó khăn.

Theo dự thảo, sách giáo khoa sẽ được cấp phát thông qua thư viện trường học theo hình thức mượn – trả. Học sinh sử dụng trong năm học và hoàn trả cuối kỳ, nếu làm hỏng hoặc mất sẽ phải bồi hoàn theo quy định.

Mô hình này đặc biệt phù hợp với khu vực miền núi, nơi điều kiện kinh tế còn hạn chế nhưng tinh thần giữ gìn, chia sẻ tài nguyên cộng đồng được đề cao. Nếu được tổ chức tốt, đây sẽ là cách tối ưu nguồn lực, giảm lãng phí và tăng khả năng tiếp cận giáo dục lâu dài.

Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, các địa phương cần đầu tư đồng bộ hệ thống thư viện, kho lưu trữ và cơ chế quản lý sách – điều vốn còn nhiều hạn chế ở các trường vùng sâu, vùng xa.

Một trong những mục tiêu quan trọng của chính sách là hướng tới công bằng trong giáo dục. Trong nhiều năm qua, khoảng cách giữa học sinh thành thị và miền núi không chỉ nằm ở điều kiện cơ sở vật chất, mà còn ở khả năng tiếp cận tài liệu học tập.

Việc miễn phí sách giáo khoa sẽ góp phần đảm bảo mọi học sinh đều có đầy đủ tài liệu học tập ngay từ đầu năm; hạn chế tình trạng học sinh bỏ học vì hoàn cảnh khó khăn; tạo động lực để học sinh DTTS duy trì việc đến trường.

Đây cũng là bước đi quan trọng trong việc thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi.

Kỳ vọng thay đổi bền vững cho giáo dục vùng cao

Không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ trước mắt, chính sách này còn tạo nền tảng cho những thay đổi lâu dài. Khi học sinh có đầy đủ sách giáo khoa, giáo viên cũng thuận lợi hơn trong giảng dạy, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Tại nhiều điểm trường vùng cao, nơi học sinh phải đi bộ hàng cây số để đến lớp, một bộ sách đầy đủ không chỉ là công cụ học tập mà còn là “chìa khóa” mở ra cơ hội thoát nghèo và phát triển tương lai.

Dù dự kiến áp dụng trên toàn quốc từ năm 2029, song các chuyên gia cho rằng cần ưu tiên triển khai sớm tại các địa bàn đặc biệt khó khăn. Việc này không chỉ mang lại hiệu quả tức thì mà còn giúp kiểm nghiệm mô hình, hoàn thiện chính sách trước khi nhân rộng.

Bên cạnh đó, cần có cơ chế hỗ trợ kinh phí đầu tư thư viện trường học; tập huấn quản lý, bảo quản sách; tuyên truyền nâng cao ý thức giữ gìn tài sản chung; hướng tới một nền giáo dục công bằng, nhân văn.

Chính sách miễn phí sách giáo khoa không chỉ là câu chuyện về giảm chi phí, mà còn thể hiện cam kết mạnh mẽ của Nhà nước trong việc đảm bảo quyền học tập cho mọi trẻ em, không phân biệt vùng miền hay hoàn cảnh.

Đối với học sinh miền núi, học sinh DTTS, đây không đơn thuần là việc “có thêm một bộ sách”, mà là cơ hội để các em tiến gần hơn tới tri thức, tương lai và sự phát triển bền vững.