Người Pa Dí thuộc nhóm nhỏ địa phương của dân tộc Tày sinh sống chủ yếu trên địa bàn xã Mường Khương của tỉnh Lào Cai, với trên 2 nghìn người. Mặc dù với dân số không nhiều nhưng người Pa Dí lại có nhiều nét đặc sắc về văn hóa truyền thống; trong đó, phải kể đến nét đẹp, độc đáo trong trang phục.

Điểm nhấn trong trang phục của người Pa Dí, đó là chiếc mũ cong hình mái nhà chứa đựng một huyền sử đậm chất nhân văn về cội nguồn của tộc người này. Theo những người cao niên kể lại, khi cuộc sống của người Pa Dí còn khó khăn, vất vả, tất cả gia đình, con cháu cùng chung sống trong một mái nhà lớn. 

Sau này, khi con cháu đông đúc phải ra ở riêng, để nhớ về cội nguồn, dòng tộc, người Pa Dí lấy hình tượng mái nhà sáng tạo ra chiếc mũ truyền thống của dân tộc mình. Chiếc mũ được làm từ vải lanh dệt thủ công; sau khi phết hồ sáp ong nhiều lần để tạo độ cứng cho vải, phần trên cùng của mũ được gấp thành hình mái nhà. 

Phần đuôi mũ được uốn cong về phía sau gáy đính kèm một mảnh bạc vuông gắn những tua chỉ màu. Chân mũ đính những hạt bạc trắng theo viền hoa văn tam giác, là hình ảnh ước lệ cho những hạt ngô, hạt gạo và sự no đủ trong cuộc sống của người Pa Dí nơi này…

“Khi đội mũ, phụ nữ Pa Dí búi tóc cao lên tận đỉnh đầu. Để người đội mũ có thể vận động thoải mái mà không rơi thì phần dưới của mũ được quấn tròn ngay sát trán để giữ cho tóc và phần trên của mũ thêm chặt", nghệ nhân Pờ Chin Dín ở thôn Sín Chải B cho biết.

Từ bao đời nay, trang phục của người Pa Dí vẫn được làm thủ công từ những chất liệu tự nhiên. Màu chủ đạo trong trang phục là xanh chàm; trong đó có điểm màu xanh lá và màu đen đi kèm với bộ trang sức bằng bạc hình chiếc khóa, hình con gà, con cá… là điểm nhấn thể hiện sự giàu sang, phú quý, ấm no và cũng là tình cảm con người với thiên nhiên…

 Trên áo người Pa Dí được thêu hoa văn lớp lớp như ruộng bậc thang; 12 hàng cúc bạc tượng trưng cho hạt ngô, hạt lạc, hạt đậu… đây là những cây trồng quen thuộc đã nuôi sống bao thế hệ người Pa Dí. Theo nghệ nhân Pờ Chin Dín, để hoàn thành một bộ trang phục truyền thống phải mất 2-3 tháng làm liên tục; nếu bận việc thì phải mất cả năm trời, bởi tất cả công đoạn đều được làm thủ công.

Hiện nay, trước sự phát triển mạnh mẽ của đời sống xã hội, nguy cơ mai một văn hóa truyền thống nói chung, trang phục của người Pa Dí nói riêng ngày càng hiện hữu. Đó cũng là nỗi trăn trở của nghệ nhân Pờ Chin Dín. Bà Dín bảo, từ các cháu bé đến thanh niên, người lớn tuổi đều mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày. Mỗi bộ trang phục được làm ra là bao tình cảm, tâm huyết trong mỗi đường kim mũi chỉ.

“Bây giờ ở các phiên chợ cũng có bán trang phục may sẵn nhưng là hàng gia công, chất vải thô, màu không đẹp và được may công nghiệp”, bà Dín chia sẻ.

Là một trong số ít người còn lại biết làm trang phục truyền thống Pa Dí, thời gian qua, bà Dín đã tích cực cùng với địa phương tổ chức các lớp truyền dạy nghệ thuật trang trí trên trang phục của người Pa Dí. Tại đây, bên cạnh việc hướng dẫn cho các bạn thanh, thiếu niên kỹ thuật dệt vải, may trang phục, bà Dín còn kể những câu chuyện, ý nghĩa của từng món đồ trên trang phục truyền thống. Qua đó góp phần nhân lên niềm tự hào dân tộc, khích lệ người dân, nhất là giới trẻ tích cực bảo tồn di sản văn hóa của cha ông.

Theo ông Dương Tuấn Nghĩa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai là một trong những tỉnh có đông đồng bào DTTS sinh sống cùng với đó là kho tàng văn hóa truyền thống vô cùng đặc sắc; những năm qua, địa phương đặc biệt chú trọng đến công tác bảo tồn và phát huy các gia trị di sản này.

Đối với văn hóa của người Pa Dí nói chung, trang phục nói riêng, thời gian qua ngành Văn hóa cũng đã có nhiều giải pháp, hoạt động để bảo tồn, quảng bá. Cụ thể, địa phương đã tổ chức sưu tầm, chụp ảnh tổng thể trang phục, trang sức, mẫu hoa văn dân tộc Pa Dí phục vụ công tác trưng bày ở Bảo tàng tỉnh. Cùng với đó, các xã, phường đẩy mạnh công tác tuyên truyền thực hiện mặc trang phục truyền thống trong các ngày lễ tết, hội nghị, đại hội, giao lưu văn hóa, thể thao...

"Mới đây nhất, tại sự kiện Festival sông Hồng - Lào Cai 2025, chúng tôi đã mời nghệ nhân Pờ Chin Dín về trình diễn các kỹ thuật làm trang phục người Pa Dí, được đông đảo du khách tới xem và trải nghiệm…”, ông Nghĩa thông tin.