Những hạt nhân gìn giữ văn hóa từ cơ sở

Tại xã Ô Lâm, tỉnh An Giang, đội múa trống Chhay-dăm của chùa Snaydonkum (chùa B52) đang trở thành điểm sáng trong hành trình bảo tồn văn hóa Khmer. Với gần 50 thành viên từ 12 đến 20 tuổi, đội múa không chỉ là chỗ sinh hoạt văn hóa mà còn là lớp học truyền nghề đầy tâm huyết.

Trong tiếng trống dồn dập, các em bắt đầu bài múa Chằn - loại hình nghệ thuật bắt nguồn từ sử thi Riêm Kê, bản anh hùng ca của người Khmer. Ở đó, cái thiện luôn đối đầu với cái ác, để rồi cuối cùng lòng nhân từ và chính nghĩa chiến thắng. Hình tượng Hoàng tử Prệt Riêm nhân hậu, nàng Xây Đa thủy chung, vua Chằn Riếp hung tợn hay khỉ thần Hanuman dũng mãnh được tái hiện sống động qua từng động tác, ánh mắt, nhịp bước.

Các bài múa Chhay-dăm không chỉ là nghệ thuật biểu diễn đơn thuần mà còn là sự kết hợp tinh tế giữa âm nhạc và võ thuật truyền thống. Những động tác mạnh mẽ, dứt khoát mang dấu ấn võ Bokator tạo nên nét đặc trưng riêng vừa uyển chuyển, vừa giàu nội lực. Mỗi nhịp trống vang lên như tái hiện những trận chiến oai hùng, tôn vinh các vị anh hùng và lịch sử dân tộc Khmer.

Múa trống Chhay-dăm thường được biểu diễn trong các dịp lễ lớn của người Khmer như Tết Chôl Chnăm Thmây, lễ Sen Đolta, Ooc Om Bok, các dịp mừng mùa màng bội thu và trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng tại các phum, sóc.

Em Chau Nê Som Nath (sinh năm 2007), đảm nhận vai Chằn Xanh chia sẻ việc học múa không hề dễ dàng. Mỗi buổi tập kéo dài từ 2 - 3 tiếng vào buổi tối, đòi hỏi sự kiên trì và độ chính xác cao. “Ban đầu rất khó vì động tác phải mạnh, dứt khoát và đúng nhịp. Nhưng vì yêu thích nhân vật Chằn từ nhỏ nên em càng tập càng thấy cuốn hút”, Nath nói.

Theo các thành viên, việc học bắt đầu từ làm quen với nhịp trống - yếu tố cốt lõi của Chhay-dăm. Khi đã thuần thục tiết tấu, các em mới chuyển sang luyện động tác hình thể, biểu cảm và kết hợp đánh trống để thể hiện rõ cá tính từng nhân vật.

Chính niềm đam mê của thế hệ trẻ đang góp phần “giữ lửa” cho loại hình nghệ thuật đặc sắc này, giúp văn hóa Khmer không bị đứt gãy trong dòng chảy thời gian.

Khi văn hóa được “tiếp sức”

Trong xã hội hiện đại, bảo tồn văn hóa được xác định là nhiệm vụ quan trọng, việc triển khai Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn I: 2021 - 2025 (Chương trình MTQG 1719) đã tạo cú hích đáng kể, tạo điều kiện để cộng đồng chủ động tham gia gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Từ nguồn lực này, tỉnh An Giang đã hỗ trợ mở các lớp truyền dạy, đầu tư thiết chế văn hóa, tổ chức ngày hội văn hóa - thể thao, tạo điều kiện để người dân vừa học vừa thực hành. Các nét đẹp văn hóa như múa Chhay-dăm, nhạc ngũ âm, hát Dù Kê, Rô Băm… từng bước được phục hồi thông qua các lớp truyền dạy bài bản, có sự phối hợp giữa ngành Văn hóa và nhà chùa.

Bên cạnh đó, các hoạt động như đua ghe Ngo, hội diễn văn nghệ quần chúng, phục dựng điệu múa truyền thống… không chỉ góp phần bảo tồn văn hóa mà còn gắn với phát triển du lịch cộng đồng, mở ra hướng đi mới cho kinh tế địa phương.

Theo ông Danh Tha - Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh An Giang: Từ những lớp học nhỏ trong chùa đến các chương trình lớn của Nhà nước, hành trình bảo tồn văn hóa Khmer ở An Giang đang được tiếp sức bằng cả tâm huyết cộng đồng và chính sách đồng bộ. Đây cũng là minh chứng rõ nét cho sự quan tâm nhất quán của Đảng và Nhà nước trong việc bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa của đồng bào DTTS để mỗi giá trị bản sắc đều được trân trọng, gìn giữ và lan tỏa.