Analytic
Báo Dân tộc và Phát triẻn
Chuyên trang

Dân tộc - Tôn giáo với sự phát triển của đất nước

Sắc màu 54

Bảo tồn lễ hội Rija Nagar của người Chăm gắn với phát triển du lịch bền vững

Bá Minh Truyền - 06:46, 19/04/2024

Hằng năm, cứ vào tháng 4 dương lịch, người Chăm lại nô nức đón mừng lễ hội Rija Nagar, đánh dấu khoảnh khắc bước vào năm mới. Và việc khai thác di sản lễ hội Chăm gắn liền với hoạt động du lịch địa phương là hướng phát triển bền vững.

Không gian hành lễ Rija Nagar.
Không gian hành lễ Rija Nagar.

Di sản lễ hội đầu năm của người Chăm

Lễ hội Rija Nagar là nét độc đáo trong sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của người Chăm. Cùng với lễ hội Katê và Ramâwan, lễ hội Rija Nagar thu hút sự tham gia đông đảo của người dân. Để đón mừng năm mới, người Chăm tổ chức vệ sinh môi trường làng, không gian đền thờ nơi diễn ra các hoạt động lễ hội văn hóa. Đặc biệt, họ chuẩn bị những lễ vật được chế biến từ những sản vật địa phương do công sức lao động nuôi trồng để dâng lên thần linh và tổ tiên nhằm mục đích tạ ơn thể hiện triết lý sống nhân văn “Uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ trồng cây” đã khắc sâu vào tâm trí của cộng đồng Chăm.

Các chức sắc đến tham gia lễ hội Rija Nagar.
Các chức sắc đến tham gia lễ hội Rija Nagar.

Tổ chức lễ hội Rija Nagar không những bảo tồn các giá trị di sản văn hóa truyền thống mà còn giáo dục thế hệ trẻ biết trân trọng, nâng cao ý thức, phát huy các hệ giá trị văn hóa gia đình. Lễ hội Rija Nagar của người Chăm diễn ra cùng với thời điểm các quốc gia ở khu vực Đông Nam Á ảnh hưởng nền văn minh Ấn Độ tổ chức nhiều sự kiện, lễ hội mừng năm mới như Thái Lan có lễ hội Songkran, Lào tổ chức lễ hội Bunpimay, Campuchia khai hội Chol Chnam Thmay và Myanmar có lễ hội Thingyan. Mỗi quốc gia, dân tộc có các lễ nghi khác nhau nhưng có cùng chung mục đích đón mừng năm mới tạo nên không khí vui tươi, nhộn nhịp và sôi động tràn khắp các con đường.

Các chức sắc đang khấn lễ thỉnh mời thần linh.
Các chức sắc đang khấn lễ thỉnh mời thần linh.

Rija Nagar không gian trình diễn nghệ thuật của người Chăm

Đền thờ làng là nơi diễn ra lễ hội Rija Nagar, quy tụ người dân, chức sắc và các nghệ nhân dân gian tham gia lễ hội làm cho không khí ngày hội thêm vui tươi, nhộn nhịp. Không gian lễ hội Rija Nagar thể hiện, lan tỏa các nét bản sắc đặc trưng của văn hóa Chăm như âm nhạc, vũ điệu, trang phục, ẩm thực, văn khấn và những lời chúc tụng nhau trong một không gian đầy ấp tình cảm cộng đồng.

Nghi thức Paralao tống ôn năm cũ.
Nghi thức Paralao tống ôn năm cũ.

Chức sắc hành lễ là ông Maduen, sử dụng nhạc cụ trống Baranâng vừa vỗ tạo nhịp vừa hát các bài thánh ca thỉnh mời các vị thần đến chứng giám, nhận lễ vật. Song hành với ông Maduen, là ông Ka-ing có nhiệm vụ múa lễ. Để đánh nhạc cho ông Ka-ing múa, ngoài trống Baranâng của ông Maduen, còn có nhạc cụ trống Ginang, kèn Saranai và chiêng. Các nhạc cụ được hòa tấu với nhau tạo thành những giai điệu, tiết tấu vui nhộn. Mỗi vị thần, các nghệ nhân đánh những bản nhạc khác nhau, sự réo rắc, thánh thót của kèn Saranai, nhịp vang mạnh mẽ của trống Ginang kết hợp thang âm trầm bổng của trống Baranâng mang đến một không gian âm nhạc linh thiêng.

Ông Ka-ing sử dụng đạo cụ cây mía múa tái hiện thuỷ thủ Po Tang Ahaok chèo thuyền vượt biển.
Ông Ka-ing sử dụng đạo cụ cây mía múa tái hiện thuỷ thủ Po Tang Ahaok chèo thuyền vượt biển.

Trong lễ hội Rija Nagar có rất nhiều thần linh được thỉnh mời đến nhận lễ. Khi vào vai nữ thần Po Nai, ông Ka-ing thay trang phục nữ nhịp bước chân, các động tác múa nhẹ nhàng, sâu lắng và khoan thai. Tuy nhiên, khi hóa thân vào vai thuỷ thủ Po Tang Ahaok, ông Ka-ing dùng cây mía làm mái chèo biểu diễn động tác chèo thuyền, vượt biển khơi, chiến thắng trước biển cả mênh mông. Nhập vai Po Haniim Par, Po Cei Tathun, ông Ka-ing cầm cây roi mây phi ngựa như đang xông pha vào chiến trường, rồi nhảy vào đống lửa đang cháy để dập tắt. Chiến thắng của ông Ka-ing trước ngọn lửa mang biểu tượng cái nắng nóng, oi bức thất bại với cơn mưa đầu mùa. Đó là những lời ước nguyện, mong muốn của người dân để vụ mùa mới được bội thu.

Lễ vật dâng cúng của người dân.
Lễ vật dâng cúng của người dân.

Lễ hội Rija Nagar gắn kết phát triển du lịch cộng đồng

Trong lễ hội Rija Nagar không chỉ riêng cộng đồng Chăm đến tham gia cúng lễ, mà còn có các du khách tìm đến thưởng thức không gian lễ hội. Vì vậy, để tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương cần gắn kết lễ hội Rija Nagar với các hoạt động du lịch, xây dựng tuyến, tour, điểm đến du lịch vào thời điểm người Chăm tổ chức Rija Nagar. Du khách có thể trải nghiệm dâng lễ vật, thưởng thức ẩm thực và không gian trình diễn nghệ thuật ca múa nhạc dân gian Chăm.

Người dân khấn cầu thần linh và tổ tiên trong lễ hội Rija Nagar
Người dân khấn cầu thần linh và tổ tiên trong lễ hội Rija Nagar

Hoạt động du lịch phát triển, góp phần bảo tồn và phát huy các di sản lễ hội văn hóa. Ngày nay, với xu hướng khai thác di sản để phát triển du lịch được khuyến khích nhằm tôn vinh, trân trọng di sản. Đồng thời, mang đến nguồn sinh kế cho các nghệ nhân, những người đang thực hành và trao truyền di sản có được cuộc sống ổn định. Việc gắn kết lễ hội Rija Nagar với các hoạt động du lịch là hướng đi mang tính bền vững, phát huy được bản sắc văn hóa dân tộc.

Tin cùng chuyên mục
Đánh thức tiềm năng du lịch đêm ở vùng DTTS và miền núi: Phố đi bộ - mô hình hấp dẫn du khách (Bài 1)

Đánh thức tiềm năng du lịch đêm ở vùng DTTS và miền núi: Phố đi bộ - mô hình hấp dẫn du khách (Bài 1)

Để phát triển du lịch, thời gian qua nhiều địa phương chú trọng phát triển mô hình phố đi bộ ban đêm với nhiều hoạt động văn hóa, dịch vụ phong phú và đa dạng, tạo ra không gian giao lưu văn hóa cộng đồng. Tuy nhiên mỗi địa phương cần có cách làm sáng tạo, xây dựng được những sản phẩm văn hóa du lịch đặc trưng để tạo dấu ấn riêng biệt, thực sự cuốn hút du khách, trở thành động lực để thúc đẩy du lịch. Trong đó, phát triển du lịch đêm ở vùng DTTS và miền núi là hướng đi mới cần nghiên cứu khai thác và nhân rộng.