“Vàng nâu” trên vùng đất ba zan

Toàn tỉnh Gia Lai hiện có hơn 100 nghìn ha cà phê, trong đó khoảng 60.000 ha đạt các tiêu chuẩn Organic, Rainforest Alliance, 4C, nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về quy mô sản xuất cà phê. Đến nay, sản phẩm cà phê của tỉnh Gia Lai đã xuất khẩu tới 60 quốc gia và được mệnh danh là “vàng nâu” bởi giá trị, sản lượng cây cà phê mang lại.

Để mở rộng quy mô, nâng cao giá trị cây cà phê, các doanh nghiệp đang dần tổ chức lại sản xuất, đầu tư chế biến và kết nối thị trường. Theo ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch Hội đồng thành viên kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH Vĩnh Hiệp (phường An Phú): Doanh nghiệp không chỉ thu mua mà trực tiếp tổ chức lại vùng nguyên liệu, liên kết với nông dân và tham gia sâu vào chuỗi phân phối toàn cầu. Hiện Công ty đang liên kết với khoảng 20.000 hộ nông dân, xuất khẩu cà phê tới hơn 60 quốc gia, chiếm trên 12% sản lượng cà phê Robusta xuất khẩu của Việt Nam.

Tương tự, nhiều doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Gia Lai đã chủ động, tiên phong đi theo hướng liên kết vùng nguyên liệu và chế biến sâu. Ông Phan Bá Kiên - Giám đốc Công ty TNHH BaKa (xã Ia Hrung) cho biết: Hiện nay, BaKa đã tập trung phát triển các dòng sản phẩm truyền thống như cà phê rang xay, cà phê bột và các sản phẩm chế biến sâu, chú trọng nâng cao chất lượng theo các tiêu chuẩn quốc tế. Đặc biệt, chú trọng dòng sản phẩm có bản sắc, minh bạch từ vùng nguyên liệu đến quy trình chế biến, từng bước chinh phục các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản. Cùng với đó, các doanh nghiệp đang tái định vị chiến lược phát triển theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, lấy chất lượng và câu chuyện nguồn gốc làm nền tảng cạnh tranh.

Thực tế cho thấy, cà phê Gia Lai đang từng bước thoát khỏi vai trò “nguồn nguyên liệu”, tiến gần hơn tới chuỗi giá trị toàn cầu - nơi doanh nghiệp không chỉ bán sản phẩm mà còn kiểm soát chất lượng và xây dựng thương hiệu.

Mở lối du lịch từ "vàng nâu"

Với vùng nguyên liệu hàng trăm ha cà phê, văn hóa cà phê cũng được hình thành như một phần nhịp sống của cư dân cao nguyên. Từ đây, cây cà phê cũng đang mở ra hướng mới cho du lịch trải nghiệm và đang trở thành “cầu nối” đưa du khách đến gần hơn với đời sống và văn hóa các DTTS.

Từ những vườn cà phê hữu cơ xanh mướt trên vùng đất đỏ bazan, anh Siu Sắt, ở làng Mrông Yố 1, xã Ia Phí đã khơi dậy một hướng đi mới cho quê hương: Làm nông nghiệp sạch gắn với phát triển du lịch canh nông và trải nghiệm văn hóa các DTTS tại địa phương.

Từ nền tảng cà phê sạch, vợ chồng anh Siu Sắt cùng các cộng sự tiếp tục mở rộng hướng phát triển mới với việc thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp - Dịch vụ và Du lịch cộng đồng Tây Gia Lai. Mục tiêu chính là kết nối sản xuất nông nghiệp hữu cơ với du lịch canh nông ngay tại địa phương. Mô hình này không chỉ tạo sinh kế ổn định cho đồng bào Gia Rai, mà còn góp phần gìn giữ những giá trị truyền thống trong nhịp chuyển mình của vùng cao nguyên Gia Lai.

Đến với mô hình du lịch cộng đồng, du khách không chỉ tham quan mà còn trực tiếp tham gia các công đoạn sản xuất như hái cà phê, phơi, rang xay và thưởng thức cà phê tại chỗ. Cùng với đó, trải nghiệm văn hóa bản địa như: Dệt thổ cẩm, ẩm thực truyền thống, sinh hoạt buôn làng, thưởng thức nghệ thuật cồng chiêng cùng đồng bào Gia Rai một các sống động.

Anh Elliot Connelly, du khách đến từ Vương quốc Anh, chia sẻ: “Được tự tay hái và rang xay cà phê ở đây là trải nghiệm rất đặc biệt với hương vị độc đáo của cà phê Việt Nam. Nhưng điều khiến tôi nhớ nhất là câu chuyện về cuộc sống, con người, văn hóa xung quanh nương rẫy cà phê”.

Hiện nay, ở tỉnh Gia Lai, một số vùng trồng cây cà phê của các doanh nghiệp, như: Tam Ba, Baka, Ngon Avatar… là những mô hình trang trại hữu cơ quy mô lớn, có cảnh quan đẹp và đủ điều kiện đã tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho du khách.

Trong đó, Tour Cafe Farm sẽ đưa du khách bước vào hành trình khám phá xung quanh cây cà phê, loại cây trồng được người Pháp đưa vào Việt Nam từ cuối thế kỷ XIX, phát triển rực rỡ nhất ở Tây Nguyên.

Đến nông trại, du khách sẽ được tham quan vườn trồng, trekking giữa những hàng cây xanh mát hay “tắm rừng cà phê” dưới tán lá sum suê. Dưới bóng cây, du khách được nghe những câu chuyện về cà phê, từ quy trình canh tác bền vững, chọn giống, chăm sóc hữu cơ; lắng nghe “nhịp thở” của cây cà phê từ mùa hoa trắng muốt đến lúc trái chín đỏ trên cành.

Vào mùa thu hoạch, du khách có thể trải nghiệm công đoạn thu hái cà phê chín mọng, tìm hiểu các phương pháp chế biến cà phê như: Chế biến khô, chế biến ướt hay chế biến mật ong.. với hương thơm nồng nàn đặc trưng, khó quên. Đặc biệt, khách được thưởng thức hương vị cà phê theo khẩu vị riêng được pha chế bởi các chuyên gia ngay tại các nông trại.

Theo ông Nguyễn Phạm Kiên Trung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Gia Lai, mục tiêu của Tour trải nghiệm cà phê là hướng tới thu hút du khách nội địa và quốc tế yêu thích văn hóa bản địa và du lịch xanh. 

"Trong chiến lược dài hạn, chúng tôi muốn chuyển Pleiku từ “điểm đến” thành “điểm dừng chân” với thời gian lưu trú dài hơn. Khi khách ở lại lâu hơn, địa phương có thể phát triển thêm các dịch vụ phụ trợ như ẩm thực, quà đặc sản hay lưu trú" - ông Kiên Trung bày tỏ kỳ vọng.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc và trải nghiệm, thì minh bạch quy trình, rõ ràng chỉ dẫn địa lý và giàu bản sắc văn hóa chính là “chìa khóa” giúp cây cà phê ở Gia Lai chinh phục thị trường khó tính và ngày càng vươn xa hơn.