Hai lần đón Tết giữa đại ngàn

Năm nào cũng vậy, My Bắc lại trở nên bận rộn một cách rất riêng. Khi mặt đất còn chưa kịp sáng, lửa bếp đã ù ù cháy, những chảo nước đồ bánh sôi lục ục, tỏa hơi ấm khắp gian nhà. Ngoài sân, trâu cậm cạch khua sừng, lịch kịch va vào thành chuồng, đánh thức cả bản làng Pà Thẻn đang trở mình trong sương sớm.

Cứ thế, thanh âm của ngày mới lớn dần, để rồi khi trời vừa hửng nắng, cả bản đã òa ra khắp các ngả đường. Người lên rừng, người ra nương, xuống ruộng… Ai cũng tranh thủ làm hết những phần việc còn lại để chuẩn bị cho Lễ hội Nhảy lửa.

Trên vùng đất này, một năm sẽ có hai lần Tết: Tết mừng năm mới và Tết Nhảy lửa. Thầy cúng, Trưởng thôn My Bắc Phù Minh Thành bộc bạch: “Ở My Bắc, Lễ hội Nhảy lửa không bao giờ đến một cách bất chợt. Từ nhiều ngày trước, người Pà Thẻn mình đã chuẩn bị bằng những việc rất đời thường, như chẻ thêm củi khô, sửa lại khoảng sân, nhắc nhau giữ sức, giữ lòng cho thanh sạch”.

Khi hoàng hôn buông xuống, sương phủ kín các sườn đồi, lửa được nhóm lên giữa sân, ánh than hồng bập bùng soi rõ từng gương mặt, tiếng trống, tiếng chiêng vang lên chậm rãi, đưa không gian lễ hội trở về nhịp điệu xưa cũ, nơi ranh giới giữa đời sống thường ngày và thế giới tâm linh như được xóa mờ.

Và rồi nghi lễ bắt đầu. Thầy cúng thắp nến, bày lễ vật lên mâm, gõ dồn dập vào đàn Pàn Dơ, tiếng vòng lắc Pà Sán Tầu cũng vang lên lanh lảnh. Hàng ngàn tàn lửa vút bay như hạt sao vụt sáng rồi tan biến vào màn đêm.

Đến lượt những chàng trai Pà Thẻn, cơ thể họ rung lên, ánh mắt lạ thường và bất chợt lao vào đống lửa. Bàn chân trần giẫm lên than hồng, đôi tay vung từng nắm than đỏ lên trời. Tiếng reo hò hòa lẫn với âm thanh lửa nổ tí tách, cả không gian như bùng nở, mê hoặc và cuộn trào một sức mạnh nguyên sơ khó gọi tên.

Họa bức tranh văn hóa bằng gam màu đặc biệt

“Việt Nam có 54 dân tộc và mỗi dân tộc đều là một “gam màu” rực rỡ trong bức tranh chung về văn hóa. Nếu có cơ hội được chiêm ngưỡng đủ những sắc màu đan xen ấy, tôi tin các bạn, những người yêu mến Việt Nam sẽ thấy xúc động, biết ơn và hạnh phúc choán đầy cả trái tim mình! Và nói gì về đồng bào Pà Thẻn, về Lễ hội nhảy lửa ư? Đó là một gam màu đặc biệt, được tạo nên từ lửa, dữ dội mà bền bỉ, thắp lên niềm tin và sức sống của một cộng đồng giữa đại ngàn”.

Đó là cách tôi giới thiệu với Sebastien, Teresa, Carlos, Alexsander và Ingeborg - những nhà nghiên cứu văn hóa đến từ Tây Ban Nha và Pháp, khi cùng dự đêm hội Nhảy lửa của đồng bào Pà Thẻn tại My Bắc.

Bà Ingeborg ngồi cạnh tôi khẽ thì thầm: “Tôi đã từng hoài nghi, bởi khó có thể tin rằng một đất nước đang chuyển mình mạnh mẽ như Việt Nam lại còn giữ được những sắc thái văn hóa cổ xưa. Nhưng giờ phút này, sự hoài nghi ấy đã tan biến”.

Một lúc sau, bà lại tiếp lời: “Chúng tôi ngồi trong vòng người, hơi thở lẫn vào làn gió núi. Khi những chàng trai Pà Thẻn bước vào nghi thức nhảy lửa, ngọn lửa bùng lên, đỏ rực và reo vang như một khúc nhạc của núi rừng. Những bước chân lao vào lửa, dứt khoát và kiêu hãnh, khiến chúng tôi lặng đi”.

Sebastien thì ghé tai tôi: “Tất cả những khung hình này sẽ chẳng cần chỉnh sửa gì thêm, bởi chúng đã quá trọn vẹn. Ánh sáng từ than hồng hắt lên gương mặt người nhảy lửa, lên đôi mắt người già, nụ cười trẻ nhỏ… tất cả hòa thành một vệt ký ức khó phai”.

Khi ra về, mùi tro than và khói lửa còn vương trên áo. Nhóm khách quốc tế nói với tôi, đó không chỉ là một trải nghiệm, mà còn là lời nhắc rằng Việt Nam không chỉ có phong cảnh đẹp, mà còn có những con người và nghi lễ làm nên chiều sâu văn hóa. Và rồi Sebastien chốt lại, như thay lời cho cả nhóm: “Bất kỳ ai đã một lần được hòa mình vào ngọn lửa ấy, đều sẽ nhớ mãi”.