Làng Cự Nẫm, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình cũ từng là binh trạm của Bộ đội Trường Sơn trên đường hành quân vào chiến trường miền Nam. Nơi đây cũng là điểm dừng chân của nhiều thương binh, bệnh binh từ chiến trường trở ra hậu phương điều trị.

Với vị trí chiến lược đặc biệt, Cự Nẫm trở thành mục tiêu bị đế quốc dội mưa bom, trút bão đạn trong suốt những năm tháng chiến tranh ác liệt. Trong kháng chiến cứu quốc, quân và dân ta đã dùng nhiều danh xưng đặc hữu để nhắc đến vùng đất Cự Nẫm như: “làng chiến đấu kiểu mẫu”, “làng mặt trận”, hay “tọa độ lửa”…

Để bảo vệ vị trí trọng yếu, Bộ đội và Nhân dân Cự Nẫm đã đánh tan 26 đợt tấn công của kẻ thù. Cự Nẫm trở thành “làng chiến đấu kiểu mẫu”, được các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước về thăm, động viên và khen thưởng.

Chiến tranh qua đi, người dân ở đây bắt tay vào dựng xây lại quê hương ngay trên chính “tọa độ lửa”. Người dựng lại nhà cửa, người cải tạo ruộng đồng, vá lấp những hố bom, ụ đạn do chiến tranh cày xới. Không chỉ anh dũng trong chiến đấu đánh đuổi quân xâm lăng, người Cự Nẫm còn cần cù trong lao động đẩy lùi “giặc đói” ra khỏi làng.

Cùng với những người ở lại, nhiều người con của quê hương khi đi xa đã mang theo hoài bão, khát vọng rồi trở về góp sức xây dựng Cự Nẫm phát triển lên một tầm cao mới.

Trong chuyến lên Cự Nẫm lần này, tôi may mắn gặp chị Lê Thị Bích, một người con của Cự Nẫm với nhiều trăn trở và duyên nợ với nghề du lịch. Trong câu chuyện thân tình, chị kể về quyết định trở về quê hương của mình.

Chị Bích từng là hướng dẫn viên tại một công ty du lịch lớn ở TP. Đà Nẵng với mức thu nhập cao. Chồng chị là Benjamin Joseph Mitchell (Ben - cách chị thường gọi), một kỹ sư xây dựng người Australia, khi đó đang làm việc cho một công ty nước ngoài tại cảng Chân Mây (Huế).

Ngay từ lần đầu về thăm quê vợ, chàng kỹ sư người Australia đã bị cuốn hút bởi cảnh sắc và con người nơi đây. Nhận được sự ủng hộ của chồng, năm 2008, chị Bích cùng anh Ben quyết định từ bỏ công việc với mức thu nhập 30.000 USD/tháng để trở về Cự Nẫm, mua đất và xây dựng điểm du lịch Phong Nha Farmstay.

Dù không nằm ở trung tâm Di sản Phong Nha - Kẻ Bàng, Phong Nha Farmstay vẫn duy trì lượng khách ổn định quanh năm. Sức hút của điểm du lịch này đến từ cách vận hành và những trải nghiệm mà du khách có thể tham gia.

Chị Lê Thị Bích cho biết: “Vợ chồng chị lựa chọn một hướng đi riêng đó là phát triển du lịch cộng đồng gắn chặt với đời sống, văn hóa và con người Cự Nẫm”.

Khách du lịch, đặc biệt là khách quốc tế, đến với Phong Nha Farmstay không chỉ để nghỉ dưỡng mà còn để tìm hiểu về những câu chuyện chiến tranh, khám phá các di tích lịch sử, phong tục tập quán và đời sống văn hóa ở địa phương. Họ có thể trực tiếp tham gia vào các hoạt động thường ngày như trồng rau, tưới cây, bắt cá, hay trò chuyện cùng người dân địa phương.

Hiện nay, mỗi năm Phong Nha Farmstay đón từ 2.000 đến 3.000 lượt khách, trong đó hơn 95% là khách quốc tế. Điều đáng nói là, nhờ cách làm du lịch gắn với cộng đồng, Công ty TNHH Le Mitchell đã phá được tính mùa vụ, giữ lượng khách ổn định trong suốt cả năm.

Phong Nha Farmstay có thể xem là “viên gạch đầu tiên” trên hành trình đưa Cự Nẫm từ một “làng mặt trận”, “tọa độ lửa” trở thành điểm hẹn du lịch. Sau 16 năm phát triển mô hình du lịch cộng đồng, đến nay Cự Nẫm đã dần được định hình trên bản đồ du lịch với hàng chục cơ sở lưu trú và khu du lịch sinh thái.

Không chỉ riêng Cự Nẫm, du lịch cộng đồng đang trở thành ngành kinh tế quan trọng ở xã Bố Trạch. Theo ông Đỗ Mạnh Tài, Chủ tịch UBND xã Bố Trạch, từ mô hình ban đầu của vợ chồng anh Ben và chị Bích, đến nay toàn xã đã có hơn 29 cơ sở lưu trú, nhà hàng và quán ăn phục vụ du khách. Các mô hình du lịch sinh thái, homestay, farmstay kết hợp với ẩm thực dân dã, đặc trưng, đã góp phần thu hút du khách, đặc biệt là khách quốc tế đến tham quan và lưu trú quanh năm.

Để khai thác hiệu quả tiềm năng, đồng thời đưa du lịch Cự Nẫm phát triển lên tầm cao mới, UBND tỉnh Quảng Bình (cũ) đã phê duyệt đề án “Làng văn hóa du lịch Cự Nẫm” với diện tích 3.279ha. Đây được xem là cơ hội lớn để vùng đất từng là “làng chiến đấu kiểu mẫu”, “tọa độ lửa” năm xưa vươn mình trở thành điểm hẹn được định vị trên bản đồ du lịch trong nước và quốc tế.