Nghệ nhân Ưu tú Dương Lai giới thiệu về tiếng chiêng truyền thống của đồng bào Co. (Ảnh HT)Trong căn nhà cấp bốn ở đầu làng Tak Kót, những bộ cồng chiêng, trống, mã la, khèn, sáo, mâm tre… được sắp xếp và treo gọn gàng. Đây được xem như một “bảo tàng thu nhỏ” do chính Nghệ nhân Ưu tú Dương Lai dày công sưu tầm.
Mỗi hiện vật gắn với một câu chuyện, một ký ức văn hóa của bản làng. Nghệ nhân Dương Lai chậm rãi giới thiệu từng món mỗi khi có khách tới chơi, từ chiếc trống từng theo ông qua nhiều mùa lễ hội, chiếc gùi gắn với đời sống sinh hoạt, đến bộ mã la đã nhuốm màu thời gian.
Khi tiếng trống vang lên, đôi tay chai sạn của người nghệ nhân gõ từng nhịp, lúc khoan thai, lúc dồn dập và đôi mắt ông ánh lên niềm say mê với từng động tác thuần thục.
Rời nhạc cụ, ông cầm lên chiếc rổ đựng cơm bằng mây tre, giải thích từng công đoạn để làm nên sản phẩm: Từ chọn nguyên liệu đến kỹ thuật đan. Với Nghệ nhân Ưu tú Dương Lai, mỗi vật dụng không chỉ phục vụ đời sống, mà còn thể hiện sự khéo léo, tinh tế của người Co.
Nghệ nhân Ưu tú Dương Lai dành nhiều thời gian và công sức để sưu tầm, bảo tồn văn hóa của đồng bào mình. (Ảnh HT)“Ngày trước, nhà nào cũng có vài cái như thế này, giờ thì hiếm lắm rồi. Tôi cảm thấy tiếc nuối nên rất muốn khôi phục lại, sợ một mai sẽ không còn ai biết đến nữa”, ông Lai nói.
Trăn trở với điều đó, ông dành nhiều năm đi khắp các bản làng để tìm lại nhạc cụ, vật dụng truyền thống. Không chỉ sưu tầm, ông còn tự tay chế tác, phục dựng nhiều loại đã thất truyền hoặc ít người biết làm.
Với quan niệm: "Giữ được văn hóa là giữ được gốc rễ của dân tộc mình”, nhiều năm qua, Nghệ nhân Ưu tú Dương Lai đã kiên trì truyền dạy cho thanh niên trong làng cách đánh chiêng, thổi sáo, làm nhạc cụ. Nhờ vậy, nhiều người trẻ dần quay lại với các hoạt động văn hóa truyền thống.
Hiện tại, chỉ riêng khu vực thôn Tak Kót đã hình thành và duy trì hai đội văn nghệ trẻ, thường xuyên tham gia biểu diễn tại các lễ hội, liên hoan văn hóa ở Hội An và nhiều địa phương trong và ngoài TP. Đà Nẵng. Nhờ đó, những âm thanh cồng chiêng, điệu múa truyền thống của người Co tiếp tục được duy trì, lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng.
Trong vai trò Người có uy tín ở địa phương, ông Dương Lai tận tình đi từng ngõ, gõ từng nhà để nắm bắt tình hình về đời sống, kinh tế của bà con để có giải pháp động viên, hỗ trợ. (Ảnh HT)Không chỉ gắn bó với nhạc cụ, Nghệ nhân Ưu tú Dương Lai còn tâm huyết khôi phục nghề đan lát truyền thống. Theo ông, trước đây hầu như gia đình nào cũng biết đan gùi, mâm tre, rổ rá, nhưng theo thời gian, trước nhịp sống hiện đại, nghề cũ dần bị lãng quên.
Dù vậy, ông vẫn kiên trì vận động người dân học và dần khôi phục lại một số nghề truyền thống, coi đây là một phần quan trọng của bản sắc văn hóa. Lúc còn làm việc ở Trung tâm Văn hóa huyện Bắc Trà My (tỉnh Quảng Nam, trước sáp nhập), ông thường tổ chức các lớp tập huấn trao truyền nhạc cụ, dạy đan lát.
Ở vai trò Người có uy tín, Nghệ nhân Ưu tú Dương Lai thường xuyên tham gia các buổi họp thôn, tuyên truyền, vận động người dân thay đổi nếp nghĩ, cách làm, chung tay xây dựng đời sống văn hóa. Với sự am hiểu phong tục và uy tín cá nhân, ông trở thành cầu nối quan trọng giữa cấp ủy Đảng, chính quyền và Nhân dân.
Nghệ nhân Ưu tú Dương Lai luôn mong muốn nghề truyền thống của đồng bào Co phải luôn được bảo tồn . (Ảnh HT)Không chỉ tuyên truyền, vận động, Nghệ nhân Ưu tú Dương Lai còn thể hiện sự gương mẫu từ những việc làm cụ thể. Hiện nay, gia đình ông có thu nhập ổn định khoảng 400 triệu đồng mỗi năm từ mô hình kinh tế với 5 ha rừng keo, rẫy quế, kết hợp chăn nuôi và nuôi cá.
Từ thực tế của mình, ông chia sẻ kinh nghiệm, vận động bà con chuyển đổi cây trồng, vật nuôi phù hợp. Nhờ đó, nhiều hộ dân trong vùng đã từng bước thoát nghèo, có đời sống kinh tế ổn định.
