“Điểm tựa” bản làng

Giữa những bản làng mờ sương nơi rẻo cao biên giới hay những phum sóc xa xôi, tiếng nói của Người có uy tín "nặng" hơn ngàn lời hiệu triệu. Người có uy tín chính là sợi dây kết nối ý Đảng với lòng dân, là viên gạch, mạch vữa, góp phần xây đắp khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Những "cây đại thụ" ấy không chỉ giữ lửa văn hóa truyền thống, mà còn là “chốt chặn mềm” trước cái xấu, “người gác cửa” giữ vững an ninh trật tự cơ sở.

Tại vùng biên giới Na Ngoi, tỉnh Nghệ An, ông Vừ Pà Chá, Người có uy tín bản Phù Khả 1 không chỉ vận động bà con xóa bỏ hủ tục, mà còn là người trực tiếp ngăn chặn, phản bác những luận điệu tuyên truyền trái pháp luật.

Kể cho chúng tôi nghe câu chuyện xảy ra từ năm 2022, một số người Mông trong bản đi làm ăn xa, tin theo “đạo lạ” với suy nghĩ sẽ khỏi bệnh “ma ám”, ông Chá bảo: Họ lôi kéo người thân, bạn bè thực hành theo “đạo lạ” khiến cho tình hình trật tự của bản dần trở nên phức tạp. Tôi nói với bà con: “Người Mông mình chỉ ấm no khi đi theo Đảng. Những kẻ nói lời đường mật ngoài kia chỉ muốn chia rẽ chúng ta thôi”.

Với trách nhiệm trưởng một dòng họ lớn, cũng là Người có uy tín, ông Chá kiên quyết gìn giữ thuần phong mỹ tục của người Mông, bài trừ “đạo lạ”. Trước tiên, ông tuyên truyền, vận động gia đình, dòng họ không tin, không nghe lời kẻ xấu, rồi “đi từng nhà, nói từng việc” để bà con hiểu đúng, không theo “đạo lạ”, quay về thực hiện theo tín ngưỡng, phong tục của người Mông.

Không chỉ dừng ở vận động, Người có uy tín còn là những người “đi trước, làm trước”, tiên phong phát triển kinh tế. Họ làm cho dân nghe, dân tin và làm theo bằng cách cho người dân “mắt thấy, tai nghe” những kết quả thực tế.

Ở thôn Suối Thầu, xã Pà Vầy Sủ, tỉnh Tuyên Quang, ông Sùng Văn Sinh, Trưởng thôn, Người có uy tín là tấm gương về phát triển kinh tế. Áp dụng kiến thức từ các lớp tập huấn do Sở Dân tộc và Tôn giáo và các sở, ngành địa phương tổ chức, ông mạnh dạn chuyển đổi mô hình sản xuất. Sau khi tìm hiểu, học tập kinh nghiệm của một số mô hình trồng trọt giá trị kinh tế cao ở trong và ngoài tỉnh, năm 2017, ông Sinh quyết định chuyển đổi mô hình nuôi trâu, bò sang trồng các loại cây ăn quả. Trên diện tích 3,7ha đất vườn ông Sinh trồng 1.000 gốc mận, 600 gốc lê, 250 gốc cam, mang lại thu nhập khoảng 400 triệu đồng/năm, gia đình ông trở thành “tấm biển chỉ đường thoát nghèo” giữa thôn bản.

Nhận thấy tiềm năng phát triển kinh tế từ cây ăn quả, năm 2020, ông Sinh đã vận động người dân phát triển mô hình trồng lê. Ông hỗ trợ 7 hộ trồng thử 10 ha, trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh. Ông Sinh chia sẻ: “Không chỉ hỗ trợ về kỹ thuật, mỗi năm tôi cũng đã cố gắng hỗ trợ mỗi hộ gia đình 300kg phân bón. Hiện tại, vườn lê của anh Sùng Quang Phòng, Thào Seo Chư, Thào Văn Séng, Sùng Văn Giống... đều sinh trưởng, phát triển tốt”.

Ở vùng miền núi, một mô hình sinh kế thành công không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, mà còn tạo ra niềm tin và động lực. Khi niềm tin ấy được nhân rộng, người dân đứng lên bằng sự tự lực, tự cường, bản làng sẽ thay đổi theo cách bền vững nhất.

Ông Nguyễn Văn Dưng, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tuyên Quang đánh giá: Người có uy tín là những người gắn bó với thôn bản, am hiểu phong tục, tập quán, có uy tín và có khả năng tuyên truyền, vận động. Họ không chỉ nỗ lực phát triển kinh tế gia đình, mà còn chủ động chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ, giúp đỡ bà con thay đổi nếp nghĩ, cách làm, góp phần làm chuyển biến tích cực mọi mặt đời sống trong vùng đồng bào DTTS và miền núi của tỉnh.

“Từ những mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện địa phương, đến việc gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống hay tham gia xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, Người có uy tín đã và đang tạo ra những tác động tích cực, lan tỏa trong cộng đồng”, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Tuyên Quang nhấn mạnh.

Chính sách đã quan tâm Người có uy tín cả về vật chất lẫn tinh thần

Chăm lo xây dựng và phát huy vai trò của Người có uy tín trong đồng bào DTTS luôn được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm. Thể chế hóa chủ trương của Đảng, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành các Quyết định số 18/2011/QĐ-TTg ngày 18/3/2011, được sửa đổi, bổ sung tại Quyết định số 56/2013/QĐ-TTg ngày 07/10/2013 và được thay thế bởi Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg ngày 06/3/2018, nay là Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg ngày 23/11/2023 sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg ngày 06/3/2018 về tiêu chí lựa chọn, công nhận Người có uy tín và chính sách đối với Người có uy tín trong đồng bào DTTS để triển khai thực hiện các chính sách đối với Người có uy tín trong đồng bào DTTS. 

Đặc biệt trong Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2030 đã dành riêng một nội dung biểu dương, tôn vinh điển hình tiên tiến và phát huy vai trò lực lượng này.

Hiện nay, cả nước có gần 30 nghìn Người có uy tín, được Nhân dân bình chọn theo đúng quy định. Hằng năm, các sở, ban, ngành, địa phương đã tổ chức hàng nghìn hội nghị, lớp tập huấn, hoạt động cung cấp thông tin, tham quan, giao lưu học tập kinh nghiệm. Những hoạt động ấy giúp Người có uy tín nắm vững chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và tình hình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương để tuyên truyền, vận động trong cộng đồng tốt hơn. Bên cạnh đó, chính sách cũng kịp thời động viên, khích lệ để Người có uy tín phát huy vai trò trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, đóng góp thiết thực trong cộng đồng.

Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Y Thông cho biết: Chính sách dành cho Người có uy tín đã thực hiện tốt cả về vật chất lẫn tinh thần. Việc thăm hỏi, tặng quà dịp lễ, tết; hỗ trợ khi ốm đau, khó khăn; biểu dương, khen thưởng kịp thời đã tạo sự quan tâm, ghi nhận và khích lệ thiết thực, giúp Người có uy tín yên tâm, gắn bó và trách nhiệm hơn với vai trò của mình.

“Những kết quả đạt được đã tiếp tục khẳng định chính sách đối với Người có uy tín là đúng đắn, phù hợp với thực tiễn. Thông qua chính sách, Người có uy tín đã thực sự phát huy vai trò “cầu nối” tin cậy giữa cấp ủy Đảng, chính quyền với đồng bào DTTS, có nhiều đóng góp thiết thực trong tuyên truyền, vận động Nhân dân chấp hành pháp luật; phát triển kinh tế, giảm nghèo; giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc; củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc; bảo đảm an ninh trật tự và bảo vệ môi trường sinh thái”, Thứ trưởng Y Thông nhấn mạnh.

Tạo động lực để Người có uy tín tiếp tục phát huy vai trò

Nhưng giai đoạn mới đặt ra yêu cầu cao hơn, không chỉ “động viên” hay tôn vinh, mà phải “trao lực”, tạo cơ chế để Người có uy tín phát huy vai trò tại cộng đồng. Bối cảnh đa chiều thông tin, Người có uy tín cần được cung cấp thông tin chính thống kịp thời, được bồi dưỡng kỹ năng truyền thông cơ sở, kỹ năng nắm bắt dư luận, hòa giải mâu thuẫn. Đồng thời, có cơ chế phối hợp rõ ràng để khi họ vào việc thì phía sau họ là cả hệ thống chính trị.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đang nghiên cứu để tham mưu Chính phủ ban hành một văn bản quy định thống nhất về tiêu chí lựa chọn, công nhận và chính sách đối với Người có uy tín.

Trao đổi về vấn đề này, ông Hoàng Văn Tuyên, Vụ trưởng Vụ Chính sách, Bộ Dân tộc và Tôn giáo cho biết: Định hướng quy định mới sẽ làm rõ tiêu chí, đối tượng và điều kiện lựa chọn Người có uy tín; chuẩn hóa trình tự, thủ tục bình chọn, công nhận, đưa ra khỏi danh sách Người có uy tín, đảm bảo thống nhất, dễ áp dụng và phù hợp với thực tiễn từng vùng, từng địa bàn, theo mô hình chính quyền hai cấp; hoàn thiện hệ thống chế độ, chính sách theo các nhóm chính sách; quy định rõ trách nhiệm, nhiệm vụ của Người có uy tín. Với những định hướng này, chính sách đối với Người có uy tín trong thời gian tới sẽ được đổi mới theo hướng toàn diện, thống nhất và thực chất hơn. Qua đó tiếp tục phát huy vai trò quan trọng của Người có uy tín trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.

Giai đoạn mới, đặc biệt trong mùa Xuân mới Bính Ngọ này, khi cả nước triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng sẽ mở ra nhiều cơ hội cho vùng đồng bào DTTS và miền núi. Ở nơi ấy, Người có uy tín vẫn là “cột mốc” của bản làng, là “cầu nối” của lòng tin. Phát huy vai trò của Người có uy tín đúng tầm chính là cách làm chắc nền móng để vùng đồng bào DTTS và miền núi ngày càng đổi mới, góp phần vào kỷ nguyên vươn mình, phát triển giàu mạnh của dân tộc.