Làng nghề trước nguy cơ mai một

Nghề đóng tàu vỏ gỗ Cống Mương, khu Phong Hải 8, phường Liên Hòa là một trong những nghề truyền thống lâu đời, được hình thành từ hơn 400 năm trước. Năm 2014, làng nghề đóng tàu vỏ gỗ Cống Mương được công nhận là làng nghề truyền thống.

Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, hoạt động của làng nghề có phần trầm lắng. Nếu trước kia toàn làng có gần 30 xưởng đóng tàu với khoảng 500 lao động, mỗi năm đóng mới hàng chục chiếc tàu, thì nay còn khoảng 12 xưởng duy trì hoạt động với vài chục thợ. Công việc chủ yếu là bảo dưỡng, sửa chữa tàu cũ, trong khi đơn đặt hàng đóng mới gần như không còn.

Sự suy giảm này đến từ nhiều nguyên nhân, trong đó có những thay đổi trong hoạt động khai thác thủy sản và các quy định về kích thước tàu đánh bắt khiến chi phí đóng mới tàu gỗ tăng cao; nguồn gỗ lớn để đóng thuyền ngày càng khan hiếm và nhu cầu đóng tàu gỗ của ngư dân cũng giảm dần.

Mang trong mình tâm huyết và nỗi trăn trở với nghề đóng tàu vỏ gỗ, nghệ nhân Lê Văn Chắn, truyền nhân đời thứ 17 của làng nghề Cống Mương đã gắn bó suốt nhiều năm với nghề truyền thống này.

“Đây là nghề truyền thống đã hưng thịnh suốt nhiều thế kỷ. Chúng tôi đã già cả rồi, chỉ còn biết trông chờ vào lớp trẻ sẽ đam mê và trách nhiệm với nghề cha ông để tiếp tục gìn giữ nghề truyền thống này”, ông Chắn chia sẻ.

Thực tế ở Cống Mương cũng phản ánh khó khăn chung của nhiều làng nghề trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Trước sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và sự phát triển của sản xuất công nghiệp, nhiều nghề truyền thống đang dần thu hẹp về quy mô.

Phần lớn cơ sở sản xuất vẫn mang tính hộ gia đình, thiết bị đơn giản, thị trường tiêu thụ hạn chế, trong khi lao động trẻ ít gắn bó với nghề, đội ngũ nghệ nhân ngày càng lớn tuổi. Cùng với đó, các sản phẩm công nghiệp có giá thành cạnh tranh, mẫu mã đa dạng cũng khiến sản phẩm thủ công truyền thống gặp nhiều khó khăn trong tiêu thụ.

Tìm hướng phát triển gắn với du lịch

Trước những khó khăn đó, người làm nghề cũng tìm cách thích ứng với nhu cầu mới của thị trường. Bên cạnh việc sửa chữa tàu thuyền gỗ, một số cơ sở đã thử chuyển sang đóng thuyền buồm truyền thống với cánh buồm đỏ nhằm phục dựng hình ảnh thuyền cổ, phục vụ trưng bày và tạo điểm nhấn cảnh quan trong không gian du lịch vịnh Hạ Long.

Tuy nhiên, hướng đi này mới ở quy mô nhỏ, đơn đặt hàng chưa nhiều. Một số hộ làm thêm các mô hình thuyền gỗ cỡ nhỏ để trưng bày, làm quà lưu niệm song hoạt động vẫn cầm chừng, chưa đủ để khôi phục nhịp sống sôi động của làng nghề như trước.

Theo bà Nguyễn Chi Mai, Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn Quảng Ninh, việc bảo tồn và phát triển các làng nghề truyền thống có ý nghĩa quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn và góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa của địa phương. 

"Để làng nghề có thể tồn tại và phát triển trong điều kiện hiện nay cần có những giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và tạo điều kiện để người dân tiếp tục duy trì nghề" - bà Chi Mai cho biết.

Nhằm tạo động lực mới cho các làng nghề, tỉnh Quảng Ninh đã xây dựng Đề án phát triển các làng nghề truyền thống trở thành sản phẩm văn hóa, du lịch giai đoạn 2026 - 2030.

Theo Đề án, tỉnh Quảng Ninh đặt mục tiêu công nhận 13 làng nghề và 4 làng nghề truyền thống, định hướng phát triển 13 làng nghề trở thành sản phẩm văn hóa, du lịch và 14 nghề, làng nghề cần bảo tồn gắn với du lịch. Đồng thời, xây dựng bộ nhận diện du lịch làng nghề, hình thành 3 - 5 mô hình làng nghề gắn với du lịch cộng đồng, phấn đấu tăng lượng khách tham quan 10 - 15% mỗi năm và nâng thu nhập lao động ngành nghề nông thôn gấp 2,5 - 3 lần so với năm 2020.

Theo định hướng này, tỉnh Quảng Ninh sẽ hỗ trợ đầu tư hạ tầng, đào tạo và truyền nghề cho lao động trẻ, khuyến khích cải tiến kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Các làng nghề cũng được phát triển theo hướng gắn với du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng nhằm gia tăng giá trị cho sản phẩm truyền thống.