Ngày 6/3, một du khách ghé vào ăn trưa ở Homestay A Mẩy và gọi bữa cơm, gồm: Thịt gà, thịt lợn, canh cá và rau. Khi ăn xong, thực khách bị thu 920.000 đồng. Cho rằng, mình bị “chặt chém”, người này đã đăng tải sự việc kèm ảnh chụp mâm cơm lên mạng xã hội, gây tranh cãi gay gắt.

Ngày 7 - 12/3 UBND xã Lũng Cú (tỉnh Tuyên Quang) đã thành lập Tổ công tác tiến hành kiểm tra đột xuất các cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch, lưu trú và ăn uống. Cụ thể, Homestay A Mẩy chưa niêm yết giá món ăn theo quy định; không thực hiện quy trình kiểm thực ba bước và lưu mẫu thực phẩm. Ngoài ra, nhân viên chế biến thực phẩm không đội mũ, không đeo khẩu trang và không sử dụng găng tay khi tiếp xúc với thực phẩm chín.

Bên cạnh trường hợp của Homestay này, tổ công tác cũng đã nhắc nhở 6 nhà hàng và 8 cơ sở homestay khác về việc tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật. Kết quả đợt kiểm tra đã dẫn đến việc xử phạt 3 cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, với tổng số tiền gần 27 triệu đồng vì các lỗi như chưa khai báo lưu trú đầy đủ và khu vực chế biến không đảm bảo vệ sinh.

Đây đều là những quy định cơ bản trong hoạt động kinh doanh dịch vụ ăn uống, đặc biệt tại các cơ sở phục vụ khách du lịch. Việc không tuân thủ các tiêu chuẩn tối thiểu này không chỉ tiềm ẩn rủi ro đối với sức khỏe du khách mà còn cho thấy sự thiếu chuyên nghiệp trong cách vận hành dịch vụ.

Điều khiến sự việc càng đáng suy nghĩ hơn là nó xảy ra tại Lô Lô Chải – một điểm đến từng được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc trao giải thưởng “Làng du lịch tốt nhất thế giới” vào tháng 10/2025. Danh hiệu này được trao dựa trên nhiều tiêu chí như bảo tồn văn hóa, phát triển du lịch bền vững và nâng cao chất lượng đời sống cộng đồng.

Vì vậy, những vi phạm liên quan đến vệ sinh, quy trình phục vụ hay tuân thủ quy định pháp luật, dù chỉ ở một cơ sở, cũng có thể tác động đến hình ảnh chung của địa phương. Trong bối cảnh thông tin lan truyền nhanh trên mạng xã hội, một sự cố nhỏ tại một homestay hoàn toàn có thể trở thành trải nghiệm tiêu cực được chia sẻ rộng rãi, từ đó ảnh hưởng đến danh tiếng mà địa phương đã dày công xây dựng.

Thực tế, Lô Lô Chải cũng như nhiều làng du lịch cộng đồng khác ở Việt Nam đang đứng trước một nghịch lý: Du lịch phát triển nhanh, lượng khách tăng mạnh, nhưng mức độ chuyên nghiệp trong vận hành dịch vụ vẫn chưa theo kịp. Nhiều hộ gia đình chuyển sang làm homestay từ chính ngôi nhà của mình, tận dụng cảnh quan và bản sắc văn hóa để thu hút du khách.

Đây là hướng đi tích cực, giúp tạo sinh kế cho người dân địa phương và góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, do phần lớn các mô hình này phát triển từ nhu cầu tự phát, không ít cơ sở vẫn thiếu kiến thức về quy trình phục vụ, tiêu chuẩn vệ sinh hay các quy định pháp lý liên quan. Khi lượng khách tăng lên và hoạt động kinh doanh trở nên thường xuyên, những thiếu sót này càng có cơ hội bộc lộ rõ ràng.

Theo thống kê của Hiệp hội Du lịch Việt Nam, hiện trên cả nước có khoảng 40.000 cơ sở homestay với hơn 500.000 phòng nghỉ. Sự phát triển nhanh chóng này cho thấy du lịch cộng đồng đã trở thành một xu hướng tiềm năng trong ngành du lịch. Tuy nhiên, tốc độ mở rộng quy mô cũng đồng nghĩa với việc các yêu cầu về quản lý chất lượng và tiêu chuẩn dịch vụ phải được đặt ra nghiêm túc hơn.

Trong xu hướng du lịch hiện đại, trải nghiệm của du khách không chỉ đến từ cảnh quan hay văn hóa địa phương, mà còn phụ thuộc rất lớn vào chất lượng dịch vụ. Một homestay sạch sẽ, an toàn, minh bạch về giá cả và có quy trình phục vụ rõ ràng sẽ tạo ra cảm giác tin cậy cho du khách. Ngược lại, sự thiếu chuyên nghiệp ở chỉ một khâu nhỏ cũng có thể làm giảm giá trị của toàn bộ trải nghiệm.

Đặc biệt tại những địa bàn vùng cao, việc kiểm soát thị trường thực phẩm sẽ phải đối mặt với không ít thách thức do tập quán sản xuất, kinh doanh còn nhỏ lẻ, phân tán, các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm và dịch vụ ăn uống, phần lớn quy mô nhỏ, hộ gia đình, nhận thức về quy định pháp luật và vệ sinh an toàn thực phẩm còn hạn chế.

Ở góc độ phát triển bền vững, du lịch cộng đồng không thể chỉ dựa vào yếu tố bản sắc hay tính nguyên bản. Khi một điểm đến đã thu hút lượng khách lớn, mô hình vận hành dịch vụ phải tiến tới những chuẩn mực chuyên nghiệp.

 Điều này bao gồm, việc đào tạo kỹ năng dịch vụ cho người dân địa phương, phổ biến kiến thức về vệ sinh an toàn thực phẩm, quản lý lưu trú, cũng như xây dựng các bộ tiêu chí chất lượng cho homestay để duy trì chất lượng trải nghiệm ổn định cho du khách. Nếu thiếu các tiêu chuẩn chung và cơ chế giám sát hiệu quả, mô hình homestay rất dễ rơi vào tình trạng phát triển nóng, manh mún và thiếu đồng đều về chất lượng.

Câu chuyện của hàng loạt homestay bị xử phạt tại Lô Lô Chải vì thế không đơn thuần là một vi phạm hành chính, và cũng không phải câu chuyện riêng tại Tuyên Quang. Nó phản ánh khoảng cách giữa tốc độ phát triển của du lịch cộng đồng và yêu cầu ngày càng cao về chuyên nghiệp trong dịch vụ du lịch tại các địa phương.

 Khi khoảng cách này được thu hẹp bằng đào tạo, quản lý và ý thức và sự chuyên nghiệp của người làm du lịch thì loại hình du lịch này mới có thể phát triển bền vững.