Thôn Kon Plông, xã Kon Plông, tỉnh Quảng Ngãi là điểm sáng trong công tác giao khoán quản lý và bảo vệ rừng. Mô hình này đã tạo nên một sự cộng sinh bền vững giữa lợi ích kinh tế, bảo tồn sinh thái và nâng cao ý thức cộng đồng.

Thôn hiện có 135 hộ gia đình, hầu hết là đồng bào Xơ Đăng - nhánh Mơ Nâm sinh sống dựa vào nương rẫy và tài nguyên rừng. Trong nỗ lực bảo vệ diện tích rừng tự nhiên rộng lớn, Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Kon Plông đã quyết định giao khoán 612 ha rừng cho cộng đồng thôn Kon Plông cùng quản lý, bảo vệ. Đây là một quyết định chiến lược, biến những người dân từng chịu ảnh hưởng của việc mất rừng trở thành những "chủ rừng" đích thực.

Chị Y On, Bí thư Chi bộ thôn Kon Plông cho biết: Để đảm bảo hiệu quả, 135 hộ trong thôn được tổ chức thành 4 nhóm tuần tra, bảo vệ rừng và phân công thực hiện hằng ngày. Mỗi nhóm đều có trách nhiệm giám sát một khu vực cụ thể, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng như, khai thác gỗ trái phép, săn bắt động vật hoang dã hoặc cháy rừng.

Hiệu quả của công tác nhận khoán được thể hiện rõ rệt qua lợi ích kinh tế và xã hội mang lại. Nguồn thu từ tiền nhận khoán quản lý, bảo vệ rừng được chi trả cho mỗi hộ gia đình từ 4 đến 5 triệu đồng/năm. Đáng chú ý, thôn để lại 30% tổng nguồn thu để xây dựng quỹ chung của thôn. Nguồn quỹ này được sử dụng để tổ chức các hoạt động văn hóa, lễ hội truyền thống và hỗ trợ các gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Điều này không chỉ củng cố sự đoàn kết mà còn nâng cao chất lượng đời sống tinh thần của bà con.

Anh A Thái, thôn Kon Plông, xã Kon Plông cho biết: Tham gia bảo vệ rừng tôi không chỉ có thêm thu nhập mà còn nhận ra, rừng không chỉ là tài sản của Nhà nước, mà còn là nguồn sống, bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất đai, bảo vệ tương lai của chính con em. Tôi cùng với mọi người quyết tâm giữ vững màu xanh của rừng.

Hiện nay, Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Kon Plông đang quản lý hơn 55.607 ha rừng; trong đó, Công ty giao khoán hơn 17.275 ha rừng cho 35 cộng đồng thôn và 15 hộ gia đình ở các xã Măng Bút, Măng Đen, Kon Plông quản lý, bảo vệ. Hằng năm, tổng số tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng cho cộng đồng, và hộ gia đình là hơn 10 tỷ đồng.

Ông Hồ Thanh Vương, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Kon Plông cho biết: Nhờ làm tốt công tác giao khoán quản lý và bảo vệ rừng nên nhận thức của người dân trên địa bàn được nâng cao; công tác phối hợp tuần tra, kiểm tra rừng ngày càng chặt chẽ, hiệu quả.

Đặc biệt, việc áp dụng các hình thức xử phạt theo luật tục của cộng đồng trong quy ước cộng đồng đã được ký kết với Công ty, chính quyền địa phương, giúp người dân ý thức được tầm quan trọng trong việc bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường thiên nhiên.

Đối với phần lớn đồng bào DTTS tại tỉnh Quảng Ngãi, cuộc sống của họ đã gắn bó với rừng từ lúc sinh ra và lớn lên. Vì vậy, người dân tin rằng, rừng chính là lẽ sống, linh hồn của làng nên chung sức bảo vệ giữ gìn “lá phổi xanh” để cùng nhau được rừng che chở, hưởng lợi.

Theo ông Hồ Thanh Hoàng, Giám đốc Quỹ Bảo vệ môi trường, Phát triển rừng và Phòng, chống thiên tai tỉnh Quảng Ngãi, hiện nay, toàn tỉnh có hơn 413.530 ha rừng hưởng chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Trong đó, có 31 đơn vị chủ rừng tổ chức; 206 cộng đồng dân cư và 3.692 hộ gia đình được Nhà nước giao đất, giao rừng; 26 UBND cấp xã được Nhà nước giao trách nhiệm quản lý, bảo vệ rừng.

Với chính sách giao khoán và chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng, đồng bào DTTS đã có thêm nguồn thu nhập ổn định, từng bước ổn định cuộc sống. Và cũng chính từ nguồn thu này đã giúp cho các thôn, làng có kinh phí để thực hiện các công trình công cộng phục vụ cho cộng đồng.

Ông A Mớt, Trưởng thôn Long Năng, xã Ngọc Linh cho biết: Thôn có 95 hộ dân, bà con luôn thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý 413 ha rừng được chính quyền địa phương và Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh giao khoán bảo vệ. Hằng năm, các hộ gia đình và cộng đồng thôn được chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng hơn 500 triệu đồng và chia đều cho các hộ. Riêng năm 2025, cộng đồng thôn đã thống nhất sử dụng 350 triệu đồng để đóng góp kinh phí xây dựng nhà rông mới.

Việc thực hiện tốt chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã mang lại những kết quả tích cực, huy động được sự tham gia của toàn xã hội vào công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, từng bước thực hiện tốt chủ trương xã hội hóa nghề rừng, tạo thêm việc làm, thu nhập ổn định cho người dân và góp phần thay đổi diện mạo các thôn, làng vùng đồng bào DTTS tỉnh Quảng Ngãi.