Cú sốc đầu đời và đêm ngủ trong cống thoát nước

Thào A Chống sinh năm 1995, tại xã Lao Chải, tỉnh Lào Cai, nơi mà cái nghèo bám riết lấy những nương rẫy trập trùng. Gia đình có 6 anh chị em, bố mẹ quanh năm "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời", một chữ bẻ đôi không biết. Chống là một trong hai người con may mắn được đi học, thậm chí đã tốt nghiệp Cao đẳng Y.

Nhưng tấm bằng cao đẳng không phải là chìa khóa vạn năng. "Ra trường tôi mới hiểu, bằng cấp vẫn không mở được cánh cửa việc làm cho một người giao tiếp kém như tôi", Chống nhớ lại.

Đứng giữa ngã rẽ cuộc đời, chàng trai trẻ chọn một quyết định mà anh gọi là "sự liều lĩnh": Xuống Hà Nội. Hành trang ngày rời bản làng là 230.000 đồng. Trả tiền xe khách xong, đặt chân xuống bến xe Mỹ Đình, trong túi Chống còn đúng... 80.000 đồng.

Hà Nội đón Chống bằng một "gáo nước lạnh" thực tế. Đi hỏi học nghề, chủ đòi học phí 15 - 20 triệu đồng. Không tiền, không người thân, không chỗ trọ. Đêm đầu tiên ở thủ đô phồn hoa, chàng cử nhân Cao đẳng Y đã chui vào ngủ trong một chiếc cống thoát nước của một công trình đang thi công.

"Tôi mua 2 cái bánh mì ăn cho đỡ đói, lấy sức để ngày mai đi xin việc. Hôm sau tôi đi phụ hồ, làm 4 ngày được 800 nghìn đồng. Có tiền, tôi lại xin vào làm công nhân Honda ở Vĩnh Phúc 6 tháng. Chắt chiu từng đồng lẻ, tôi chỉ có một mục tiêu duy nhất: Đủ tiền đi học nghề cắt tóc", Chống kể.

Khách bỏ về vì không hiểu tôi nói gì

Chọn nghề cắt tóc nam (Barber), một nghề đòi hỏi sự hoạt ngôn và giao tiếp khéo léo, với Chống là một sự đánh cược. Động lực duy nhất lúc ấy xuất phát từ một lần anh hỏi chuyện người thợ cắt tóc vỉa hè: "Chú bảo mỗi ngày kiếm được 500 nghìn, vị chi một tháng 15 triệu. Lúc đó tôi nghĩ, dù mình sợ giao tiếp, nhưng cái đói nghèo còn đáng sợ hơn".

Nhưng hành trình cầm kéo không hề bằng phẳng. Vốn từ ít, giọng nói ngọng đặc trưng của người vùng cao khiến Chống gặp vô vàn rắc rối.

"Có những lần tôi mô tả kiểu tóc 2 - 3 lần mà khách vẫn không hiểu. Họ khó chịu rồi bỏ về. Có lúc biết cần sửa chỗ nào nhưng tôi không biết diễn đạt ra sao. Khách bỏ đi, đồng nghiệp trêu chọc. Càng sợ, tôi lại càng thu mình lại", Chống tâm sự.

Đã có lúc, ý định bỏ cuộc trỗi dậy. Chống muốn về quê làm nương rẫy cho đỡ phải suy nghĩ. Nhưng hình ảnh bố mẹ già cả đời làm lụng vất vả chỉ để kiếm 100 - 200 nghìn sắm Tết đã giữ chân anh lại: "Tôi nuốt nước mắt tự nhủ: Nếu mình không cố thì không ai cứu mình cả".

Và rồi, ban ngày Chống học cắt tóc, ban đêm anh lên mạng học... nói. Anh xem Video, đọc sách, học cách phát âm, tăng vốn từ vựng. Anh sửa từng chút một, chậm chạp nhưng kiên trì như cây pơ-mu bám rễ vào đá núi.

Ông chủ của những người thợ "đặc biệt" 

Vượt qua rào cản ngôn ngữ, Chống trở thành thợ giỏi, luôn nằm trong Top doanh thu khi đi làm thuê. Nhưng khi mở cửa hàng riêng, anh lại vấp ngã vì thiếu kỹ năng quản lý, dẫn đến thua lỗ và nợ nần. Không đầu hàng, anh lại lao vào tự học: Học tài chính, học Marketing, học cách chọn mặt bằng.

Hiện tại, Thào A Chống đã là chủ của 2 cơ sở cắt tóc nam tại Hà Nội. Nhưng điều đặc biệt nhất ở tiệm của anh không phải là những kiểu tóc thời thượng, mà là đội ngũ nhân sự: 100% thợ là người dân tộc Mông có hoàn cảnh khó khăn.

Đây không phải sự tình cờ, mà là nguyên tắc do Chống đặt ra. "Ngày trước tôi đi làm vất vả quá, không ai chỉ đường. Nên giờ tôi muốn các em không phải đi đường vòng như tôi nữa", anh nói.

Tại đây, Chống không chỉ dạy nghề cắt tóc. Anh dạy các bạn trẻ vùng cao cách nói tiếng phổ thông, dạy kỹ năng mềm, dạy tác phong làm việc. Anh nhớ mãi cậu học trò người Nghệ An năm 2022, từ một người nói giọng địa phương không ai hiểu, rụt rè sợ sệt, sau 4 tháng đã trở thành thợ chính "đắt Show" nhất tại một chuỗi Barber lớn.

Điều đáng quý là Chống đào tạo hoàn toàn miễn phí. Khi được hỏi tại sao lại chấp nhận thiệt thòi về kinh tế, chàng trai Mông cười hiền: "Vì tôi chưa bao giờ quên cảm giác bị từ chối khi xin học miễn phí ngày xưa. Ngày đó tôi chỉ muốn học, muốn phụ việc để đổi lấy cơ hội nhưng không ai cho. Nên hôm nay, tôi muốn trở thành người mà ngày xưa tôi từng rất cần".

Đến nay, Thào A Chống đã tạo công việc ổn định cho 6 bạn trẻ với thu nhập trên 10 triệu đồng/tháng và đào tạo thành nghề cho 30 - 40 người khác. Dự định trong năm 2026, anh sẽ mở thêm 2 cơ sở nữa để đón thêm nhiều bạn trẻ từ bản làng xuống phố.

Nhìn lại chặng đường từ cống ngầm đến ông chủ, Chống muốn gửi gắm đến những người trẻ vùng cao vẫn đang loay hoay trong "vùng an toàn": "Xã hội này rất công bằng. Nếu bạn còn khó khăn, có thể bạn chưa làm hết khả năng của mình. Có người nâng đỡ thì đi nhanh, không có thì đi chậm, nhưng quan trọng là phải đi. Ở Hà Nội hay bất kỳ đâu, luôn có một cánh cửa dành cho các bạn, nếu các bạn đủ quyết tâm bước vào."