Chà! Đông vui tấp nập quá. Hàng quán san sát, người đi lại như nêm, chen chúc như hạt ngô trên thân bắp. Vừa qua những ngày Tết nên cái náo nức đi hội, du Xuân vẫn còn nguyên vẹn, thành ra Gầu Tào trở thành điểm gặp gỡ của người dân từ khắp các xã trong vùng, chứ không riêng gì những thôn bản ở Thàng Tín.

Nói như vậy bởi giữa dòng người đi hội, tôi gặp những chàng trai, cô gái người Mông từ Vó Thầu Chải, Nhìu Sang bốn mùa chìm trong mây trắng tinh như bông gòn. Lại có những nhóm người rủ nhau đi bộ về hội sau khi đã tắt ngang qua mấy cây số đường rừng phía Đản Ván. Xa hơn nữa là những người từ Ma Lỳ Sán, Ma Dỉ Vảng của vùng Xín Mần cũng tìm về…

Tiếng Mông, tiếng Dao, tiếng Kinh, tiếng Nùng… cứ ríu rít, râm ran hòa vào những sắc màu trang phục rực rỡ, trải khắp một khoảnh thung lũng vùng biên đang được ủ trong nắng vàng!

Với những người từ miền xuôi về đây, chỉ cần một lần đi hội cũng có thể hiểu thêm nhiều điều về vùng đất này. Đồng bào các dân tộc làm ăn, sinh sống ra sao, đi hội sẽ thấy; nét văn hóa gì còn giữ được, phong tục truyền thống thế nào, đi hội sẽ gặp. Người dân ứng xử ân tình, gắn bó hay không, đi hội sẽ biết; đời sống tinh thần phong phú đến mức nào, đi hội sẽ hiểu và nếu có điều gì đặc biệt của vùng đất ấy, đi hội thế nào cũng sẽ được trải nghiệm.

Theo Chủ tịch UBND xã Thàng Tín Nguyễn Việt Tuân, việc duy trì và tổ chức ngày hội Gầu Tào hằng năm không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa của đồng bào Mông mà còn tạo không gian để bà con các dân tộc gặp gỡ, giao lưu, thắt chặt tình đoàn kết nơi vùng biên. 

“Ngày hội đông vui cũng là dấu hiệu cho thấy đời sống tinh thần của người dân ngày càng được nâng lên. Chúng tôi mong muốn Gầu Tào không chỉ là nét đẹp văn hóa truyền thống mà còn trở thành điểm hẹn văn hóa của cả vùng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội địa phương”, ông Tuân chia sẻ.

Theo tục lệ của người Mông, lễ hội Gầu Tào gồm cả phần lễ và phần hội. Trong phần lễ, cây nêu là biểu tượng chính, là “phần hồn” của sinh hoạt tín ngưỡng truyền thống. Cây nêu được dựng quay về phía mặt trời mọc, như chiếc cầu thang để người Mông gửi lời cầu khấn tới các vị thần trên trời cao. Dưới gốc cây nêu đặt một chiếc bàn gỗ nhỏ bày lễ vật gồm giấy bản, bát gạo, bát nước, bầu rượu và không thể thiếu một con gà trống.

Nghi lễ cúng năm nay do nghệ nhân Vàng Seo Páo thực hiện với nội dung: “Tạ ơn thần núi, thần đất, thần trời, thần suối đã cho đồng bào các dân tộc xã Thàng Tín một năm có nhiều điều tốt lành, mùa màng bội thu và cầu xin thần linh tiếp tục phù hộ độ trì cho đồng bào các dân tộc xã Thàng Tín một năm mới nhiều may mắn...”

Nghệ nhân Vàng Seo Páo kể rằng: “Từ ngày được cán bộ, chiến sĩ thuộc lực lượng Công an xã và Bộ đội biên phòng hướng dẫn cải tạo đất để canh tác những giống ngô, giống lúa mới, bà con các dân tộc Thàng Tín đã tiến bộ nhiều rồi. Ngoài làm ruộng, làm nương, trồng các loại cây ăn quả như lê, mận và chăn nuôi gia súc nên thu nhập của bà con cũng cải thiện hơn hẳn. Cuộc sống của bà con dẫu chưa hết khó khăn nhưng được Đảng, Nhà nước quan tâm nên mọi người biết làm ăn hơn, nhiều nhà đã có của ăn, của để”.

Khi phần lễ kết thúc cũng là lúc phần hội rộn ràng. Các trò chơi dân gian được tổ chức nối tiếp nhau, phản ánh sinh hoạt lao động và đời sống của người Mông như ném pao, đẩy gậy, kéo co, đánh quay… Người chơi say sưa, người xem hào hứng.

Hội Gầu Tào năm nay của xã Thàng Tín bắt đầu từ sáng sớm ngày 11 tháng Giêng; nhộn nhịp đông vui suốt ngày 12 tháng Giêng; rồi lan sang cả ngày 13 nữa. Nhưng hình như vẫn chưa ai chịu nghĩ rằng đã hết hội rồi!

Bởi người ta vẫn còn ngồi lại như chưa nỡ rời cái khoảng không gian vừa còn vang tiếng nói, tiếng cười. Cũng phải nói thêm rằng, không phải đến ngày hội mới được gặp nhau, nhưng để được sống trọn trong những ngày đông vui ấy thì quả thực là điều đáng để háo hức, đợi chờ lắm chứ!

Vì thế, nếu Thàng Tín có mùa nào đẹp nhất trong năm, thì đó hẳn là mùa Xuân - mùa của lễ hội Gầu Tào. Và giữa những câu chuyện còn dang dở sau hội, tự nhiên trong lòng chợt nhớ tới mấy câu hát cũ: Gầu tào lễ hội ai mong/ Để anh cháy ruột cháy lòng hỡi ai…