Những người Cơ Lao trẻ hôm nay

Trường của em bé bé/ Nằm lặng giữa rừng cây/ Cô giáo em tre trẻ/ Dạy em hát rất hay… Mỗi lần nghe lại ca khúc được Nhạc sĩ Bùi Đình Thảo phổ từ bài thơ Đi học của Nhà thơ Hoàng Minh Chính, chúng tôi lại nghĩ ngay đến cô Vàng Thị Khè Linh - giáo viên mầm non người Cơ Lao đầu tiên trên dải Tây Côn Lĩnh.

Ngày chúng tôi lên thăm Điểm trường Chúng Phùng, sương mù giăng kín lối. Mấy cô trò đang quây quần hát múa cùng nhau bên đống lửa. Cô Linh tâm sự, mỗi ngôi trường, mỗi điểm trường không chỉ là nơi dạy chữ, mà còn là nơi đưa đến những con đường tương lai mới cho trẻ em vùng cao, trong đó có những em nhỏ người Cơ Lao. Khi các em biết đọc, biết viết, cánh cửa của thế giới bên ngoài như được mở ra ngay trước mắt, không còn xa xôi với bản làng nằm lưng chừng núi.

Hơn hết, người giáo viên ấy hy vọng một ngày nào đó, từ chính lớp học này sẽ có thêm những em bé Cơ Lao học hết tiểu học, lên trung học, xa hơn là về với Thủ đô Hà Nội để học đại học. Và khi trưởng thành, các em lại quay về, góp phần giúp bản làng bớt khó, bớt nghèo, chung tay xây dựng và gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Điều cô giáo Vàng Thị Khè Linh nói không phải là ước mơ xa xôi. Ở nơi này, khát vọng học hành, vươn lên đã được người Cơ Lao đỏ gửi gắm từ lâu trong những lời ca mộc mạc, như một cách nhắc nhau đi về phía con chữ: Tù sú làng lài tù sú láng/ Tù shi tù shi chịn sò thàng/ Cấn tè cồ chía khẻ tề diên/ Xia sú tải xỉn kê tế nhìang… Tức là: Cuộc đời học sinh rất sung sướng/ Càng học giỏi càng được lên cao/ Theo Nhà nước suốt chặng đường dài/ Viết thư gửi lại cho cha mẹ…

Từ những lời ca ấy, hành trình của những người trẻ Cơ Lao hôm nay đang được tiếp nối bằng những bước đi cụ thể. Những năm tháng học tập tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã giúp Sú Xín Phương (sinh năm 2002) trưởng thành và hiểu rõ trách nhiệm với gia đình, quê hương. 

Từ những con dốc cao của thôn Tả Chải, Phương đã đi xa hơn, trở thành thanh niên Cơ Lao đỏ đầu tiên của Tân Tiến đứng trong hàng ngũ Công an Nhân dân vào tháng 3/2026 vừa qua.

Chứng kiến niềm vui, nghe những lời động viên của mọi người dành cho Phương ngày em chuẩn bị lên đường làm nhiệm vụ, trong lòng chúng tôi dâng lên nhiều sự xúc động!

Cảm giác ấy gợi nhớ đến những dòng chữ trong trang nhật ký: Vượt Tây Côn Lĩnh của nhà văn Tô Hoài, khi ông cùng Trung đoàn Lao Hà mở đường băng qua đỉnh núi cao nhất vùng Đông Bắc để đánh đồn giặc Pháp ngày 26/7/1948: “Pháp đóng ở Hoàng Su Phì không ngờ có thể nào quân ta dám leo một triền núi đá cao ngất không người qua lại bao giờ. Và đương mùa Hè, trên đỉnh núi cũng rét cóng, đến cỏ cây cũng không mọc được… Sáu dân quân của làng Phìn Sư rất tốt, đã tình nguyện theo chúng tôi đi. Thế là đêm qua chết ba, bây giờ hai. Chúng tôi liệm các đồng chí vào chăn rồi đem đặt cả vào một khe đá. Không có đất chôn, cũng không đào được”.

Đó không chỉ là những gian khổ, mất mát, hy sinh mà còn khắc sâu hình ảnh con người nơi đây thủy chung, son sắt, một lòng theo cách mạng, sẵn sàng hiến dâng cả mạng sống cho Tổ quốc...

Hôm nay, trên chính những triền núi năm xưa, trong hành trình dựng xây cuộc sống mới, tinh thần ấy vẫn chưa bao giờ vơi cạn. Người Cơ Lao đỏ vẫn khao khát góp sức mình vào việc chung, bền bỉ và chân thành. 

Như lời của Phương đã chia sẻ cùng chúng tôi: “Em quyết tâm phấn đấu để được đứng trong hàng ngũ Công an Nhân dân, trở thành người tuyên truyền giúp người dân và giúp đồng bào em hiểu, chấp hành tốt chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước”.

Điểm tựa trên đường phía trước

Nhìn từ những thay đổi ở cơ sở, hành trình vươn lên của người Cơ Lao đỏ hôm nay không chỉ dừng lại ở những nỗ lực cá nhân, mà đang dần mở ra ở quy mô cộng đồng. Tuy vậy, để những chuyển biến tích cực ấy đem lại hiệu quả thiết thực, vẫn cần những điểm tựa đủ vững để nâng đỡ một cộng đồng đang gặp không ít khó khăn trong phát triển.

Ở cấp cơ sở, ông Phùng Thế Tài, Bí thư Đảng ủy xã Tân Tiến, nhìn nhận: “Đồng bào Cơ Lao là dân tộc rất ít người, sống phân tán, điều kiện sản xuất còn hạn chế nên việc phát triển kinh tế gặp nhiều khó khăn. Cái khó không chỉ nằm ở thu nhập trước mắt, mà còn thiếu sinh kế ổn định, thiếu đất sản xuất, thiếu những mô hình phù hợp để người dân có thể tạo ra sinh kế lâu dài”.

Cũng theo ông Phùng Thế Tài, thời gian qua, tuy nhiều chính sách đã được triển khai, trong đó có các nội dung, như: Hướng dẫn sản xuất, tạo việc làm, hỗ trợ con em học tập và quay trở về địa phương làm việc, nhưng hiệu quả tiếp cận và thực hiện còn hạn chế. Vì vậy, địa phương cho rằng không chỉ cần thêm chính sách, mà quan trọng hơn là các chính sách phải cụ thể, dễ tiếp cận và phù hợp từng nhóm đối tượng, từng thôn bản.

Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Văn Dưng, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tuyên Quang, cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở số lượng chính sách, mà còn ở cách tổ chức thực hiện trong điều kiện đặc thù của các dân tộc rất ít người như Cơ Lao.

“Hiện nay, hệ thống chính sách dành cho vùng đồng bào DTTS cơ bản đã bao phủ khá rộng. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, vẫn còn tình trạng phân tán, lồng ghép chưa thật sự hiệu quả, dẫn tới việc một số nội dung chưa phát huy hết tác động ở những nhóm dân tộc có quy mô rất nhỏ và điều kiện sinh sống đặc thù”, ông Dưng chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Văn Dưng, thời gian tới, việc thực hiện các chính sách dân tộc cần chuyển sang cách tiếp cận theo đối tượng thụ hưởng, gắn với đặc điểm từng nhóm dân tộc và từng địa bàn, nhằm bảo đảm chính sách linh hoạt, sát thực tiễn hơn. Cùng với đó, việc phối hợp giữa các chương trình cũng cần được tăng cường để hạn chế chồng chéo, tập trung nguồn lực vào những nội dung có tác động trực tiếp đến đời sống người dân.

Từ thực tế triển khai, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh sẽ tiếp tục tổng hợp, kiến nghị với tỉnh và các bộ, ngành liên quan để rà soát, điều chỉnh cách tổ chức thực hiện chính sách theo hướng phù hợp hơn với từng nhóm dân tộc rất ít người, trong đó có dân tộc Cơ Lao.

"Mục tiêu không chỉ dừng ở hỗ trợ trước mắt, mà quan trọng hơn là tạo nền tảng để người dân có thể tự phát triển bền vững. Khi chính sách phát huy hiệu quả, đời sống người dân được cải thiện sẽ kéo theo sự ổn định và lan tỏa các giá trị xã hội trong cộng đồng", ông Nguyễn Văn Dưng nhấn mạnh.

Khép lại loạt bài viết 5 kỳ: “Theo dấu chân người Cơ Lao đỏ trên dải Tây Côn Lĩnh”, chúng tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn sự đồng hành, hỗ trợ và chia sẻ của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tuyên Quang, chính quyền xã Tân Tiến, cùng cộng đồng người Cơ Lao đỏ thuộc dân tộc Cơ Lao trên dải Tây Côn Lĩnh hùng vĩ.

Những người thực hiện loạt bài viết này hy vọng những câu chuyện được ghi lại sẽ góp thêm một góc nhìn về cuộc sống của đồng bào dân tộc Cơ Lao, đặc biệt là cộng đồng người Cơ Lao đỏ nơi địa đầu Tổ quốc.