Theo phong tục truyền thống, cây nêu thường được dựng trước nhà vào ngày 23 tháng Chạp và hạ xuống vào ngày 10 tháng Giêng âm lịch. Ngày nay, nhiều gia đình đã dựng cây nêu từ sớm, nhằm tạo không khí vui tươi, phấn khởi đón chào năm mới với nhiều hy vọng mới.

Dựng cây nêu ngày Tết là một phong tục truyền thống có ở nhiều cộng đồng dân tộc Việt Nam, trong đó người Tày, Nùng, Thái ở các tỉnh phía Bắc. Cây nêu được dựng lên báo hiệu Xuân về, con người gửi gắm bao ước vọng về sự ấm no, hạnh phúc. Cây nêu được xem như tiêu điểm tập trung, cố kết tâm thức cộng đồng, tạo nên sự cân bằng. 

Vào Tây Nguyên lập nghiệp, từ những năm 90 của thế kỷ trước, người Tày, Nùng, Thái ở xã Phú Thiện vẫn duy trì phong tục dựng nêu đón Tết. Họ dựng cây nêu như một cách “neo giữ hồn quê” trên vùng đất mới và cũng để bảo tồn nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc.

Hơn 30 năm kể từ ngày rời quê hương Thanh Hóa vào Gia Lai lập nghiệp, bà Phạm Thị Yến (dân tộc Thái, thôn Sơn Bình, xã Chư A Thai) vẫn nhớ như in truyền thuyết về cây nêu do ông bà kể lại. 

“Thời điểm này còn nông nhàn nên gia đình có thời gian chăm chút, trang trí cho cây nêu đẹp mắt hơn. Không đơn thuần là một hình thức trang trí, mà cây nêu còn là biểu tượng của sức mạnh, xua đuổi những điều xui xẻo của năm cũ; đồng thời gửi gắm ước vọng vào một năm mới ấm no, hạnh phúc”, bà Yến chia sẻ.

Cũng như nhiều bà con người Tày rời quê hương Cao Bằng vào Phú Thiện lập nghiệp từ năm 1990, sau nhiều năm vất vả làm ăn, gia đình bà Nông Thị Tiệm (tổ dân phố 5, xã Phú Thiện) đã có cuộc sống ổn định hơn. Vì vậy, bà Tiệm đã cùng nhiều bà con người Tày tại xã rủ nhau khôi phục tục dựng cây nêu ngày Tết.

Theo bà Tiệm, trước đây, bà con thường rủ nhau vào rừng chọn cây tre đẹp, gióng dài, lá xanh tốt mang về làm cây nêu. Nhưng giờ tre được nhiều người dân trong xã trồng và bán sẵn nên tiện lợi hơn nhiều, với mức giá từ 300 - 500 nghìn đồng/cây. Việc trang trí cũng như dựng cây nêu phải huy động sự chung sức của tất cả thành viên trong gia đình. Nhờ vậy, mọi người thêm đoàn kết, gắn bó với nhau hơn.

“Cùng với dựng cây nêu, gia đình vẫn lưu giữ một số món ăn truyền thống của người Tày dịp Tết như khâu nhục, xôi ngũ sắc, thịt xông khói… Đây là một cách nhắc nhở con cháu không quên cội nguồn và cũng để những người con xa vơi nỗi nhớ quê. Thật hạnh phúc khi ở quê hương thứ hai mà mọi người có cảm giác như được ở chính nơi chôn nhau cắt rốn của mình”, bà Tiệm xúc động nói.

Không chỉ người Tày, Nùng, Thái mà nhiều gia đình khác trên mảnh đất cao nguyên đất đỏ cũng háo hức dựng nêu trước nhà như dựng lên một niềm vui sống, một cách tạo lên hy vọng của chính mình qua khung cảnh lung linh, huyền ảo suốt những tuyến đường. Điều này không chỉ giúp bảo tồn nét văn hóa truyền thống đẹp đẽ của dân tộc, mà còn tạo ra một không gian sống động, thu hút ánh nhìn của du khách gần xa khi đi du Xuân.

Tại xã Ia Phí, trên tuyến đường dài khoảng 5 km, nhiều hộ gia đình đã dựng lên những cây nêu cao vút cùng những lá cờ đỏ sao vàng bay phấp phới trong gió Xuân, tạo nên khung cảnh Tết Nguyên đán vô cùng đầm ấm.

Chị Trần Hồng Lê (tổ 1, xã Ia Phí) chia sẻ: “Hòa chung không khí với bà con trong tổ, năm nay, gia đình tôi cũng dựng cây nêu đón Tết để cầu mong những điều tốt lành trong năm mới. Chi phí làm 1 cây nêu khoảng 2 - 3 triệu đồng, tùy từng cây nêu sẽ được trang trí theo nhiều cách khác nhau. Trên ngọn cây thường được treo đèn lồng, cờ Tổ quốc, dưới thân quấn đèn nháy lấp lánh. Được đi du Xuân dưới con đường rực rỡ sắc màu, ai cũng tự hào, phấn khởi về quê hương mình”.

Ông Nguyễn Công Sơn - Chủ tịch UBND xã Ia Phí, cho biết: Trong nhịp sống hiện đại, cảnh người người tất bật trang trí, dựng cây nêu đã tạo nên không khí rộn ràng, háo hức, giúp ngày Xuân thêm vui tươi, ý nghĩa. Đặc biệt, phong tục này được lan tỏa và nhân rộng, trở thành một nét đẹp văn hóa, làm phong phú thêm đời sống tinh thần của người dân địa phương. 

"Bà con không chỉ dựng lên một cây nêu mà qua đó dựng lên cả niềm tin về một một năm mới bình an, đủ đầy, yên vui và hạnh phúc. Đây là một phong tục đẹp, giàu ý nghĩa và có từ lâu đời trong truyền thống văn hóa Việt Nam. Địa phương sẽ khuyến khích các gia đình, đặc biệt là thế hệ trẻ, tham gia gìn giữ phong tục này theo hướng phù hợp với đời sống hiện đại, bảo đảm an toàn, văn minh, góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong dịp Tết cổ truyền", Chủ tịch UBND xã Ia Phí nhấn mạnh.