"Giữ lửa" điệu múa của cha ông

Sinh ra và lớn lên tại vùng đất giàu bản sắc văn hóa của dân tộc Nùng, từ thuở ấu thơ, ông Lâm Văn Đầm đã được nuôi dưỡng tâm hồn bằng những làn điệu lượn, then, đặc biệt là múa sư tử mèo linh thiêng trong các dịp lễ hội truyền thống.

Nhớ lại ký ức tuổi thơ, ông Đầm chia sẻ: “Mỗi độ Tết đến, tôi lại theo bố và các anh trong làng đi xem múa sư tử tại hội Lồng tồng trong và ngoài xã. Từng nhịp trống, từng động tác múa, nghi thức hành lễ dần thấm sâu, trở thành niềm yêu thích tự lúc nào không hay”.

Năm 1975, khi 17 tuổi, ông chính thức được bố và các bậc cao niên trong làng truyền dạy đầy đủ các điệu múa, trò diễn, nghi lễ và quy tắc trong nghệ thuật múa sư tử truyền thống của các dân tộc Tày, Nùng. Từ nghi thức cúng đón, trả sư tử tại bờ suối, miếu thổ công, cách đánh trống, thanh la, chũm chọe, làm đầu sư tử… đến các bài võ cổ truyền gắn với điệu múa, ông đều được truyền dạy bài bản.

Sau khi nắm vững các quy tắc múa, từ năm 1977 đến nay, ông Lâm Văn Đầm thường xuyên tham gia biểu diễn múa sư tử tại các lễ hội, sự kiện văn hóa của xã, huyện và tỉnh; tham gia nhiều hội thi, hội diễn; giao lưu với các đội múa sư tử tại các địa phương: Cao Lộc, Văn Quan, Tràng Định…

Không chỉ trực tiếp biểu diễn, ông còn chủ trì hàng trăm nghi lễ cúng đón, trả sư tử cho các đội sư tử trên địa bàn xã và các xã lân cận. Đặc biệt, ông tích cực cung cấp thông tin, tư liệu, hình ảnh phục vụ việc xây dựng hồ sơ đề nghị công nhận múa sư tử mèo là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Ngày 8/5/2017, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 1852 công nhận múa sư tử mèo của đồng bào Tày, Nùng tỉnh Lạng Sơn là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - một dấu mốc quan trọng, ghi nhận nỗ lực gìn giữ của cộng đồng và những người tâm huyết như ông Lâm Văn Đầm.

Tận tâm truyền dạy cho thế hệ trẻ

Với mong muốn di sản tiếp tục được gìn giữ và phát triển, nhiều năm qua, ông Đầm tích cực truyền dạy múa sư tử cho thế hệ trẻ trong vùng. Đến nay, ông đã trực tiếp truyền nghề cho 95 học trò. Riêng năm 2016, ông được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tin tưởng mời tham gia truyền dạy cho gần 40 học viên tại xã Quang Trung (cũ). Năm 2019, ông vận động thành lập Đội múa sư tử thôn Nà Tèo, thường xuyên phục vụ các lễ hội truyền thống của địa phương.

Hiện nay, với vai trò là Người có uy tín trong cộng đồng, ông Lâm Văn Đầm tiếp tục tuyên truyền, vận động lớp trẻ nuôi dưỡng niềm đam mê với múa sư tử mèo. Đáng chú ý, người con trai cả của ông hiện công tác tại Trung tâm Y tế Quang Trung cũ cũng là thành viên nòng cốt của đội múa sư tử thôn, thành thạo các bài múa truyền thống.

Ông Đầm chia sẻ: “Với chúng tôi, múa sư tử mèo không chỉ là một điệu múa, mà là văn hóa của cha ông để lại, gắn với tín ngưỡng, đời sống tinh thần và ước mong cuộc sống ấm no. Vì thế, càng phải trân trọng và gìn giữ cho con cháu mai sau”.

Di sản sống giữa đời thường

Hằng năm, tại các lễ hội như Pắc Khuông, Bản Chúc, xã Thiện Thuật… hình ảnh đội múa sư tử mèo thôn Nà Tèo đã trở thành nét sinh hoạt văn hóa quen thuộc, không thể thiếu.

Em Lâm Huy Hoàng, học sinh lớp 11, thành viên đội múa sư tử thôn Nà Tèo chia sẻ: “Trong gia đình em, cả ông và bố đều biết múa sư tử nên em rất yêu thích điệu múa này. Em bắt đầu học từ lớp 8, đến nay đã biểu diễn thành thạo và được tham gia nhiều lễ hội trong tỉnh”.

Với những đóng góp bền bỉ, năm 2022, ông Lâm Văn Đầm vinh dự được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể. Năm 2024, ông được tham dự Đại hội đại biểu các DTTS tỉnh Lạng Sơn và nhận Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp phát triển các dân tộc” của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (nay là Bộ Dân tộc và Tôn giáo) trao tặng.

Nhận xét về ông Lâm Văn Đầm, ông Lý Văn Vượng, Phó Trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin xã Thiện Thuật cho biết: “Ông Lâm Văn Đầm là Người có uy tín, được bà con tin tưởng; đồng thời là nghệ nhân múa sư tử mèo có nhiều đóng góp trong thực hành, biểu diễn và truyền dạy nghệ thuật múa sư tử cho thế hệ trẻ. Ông thực sự là tấm gương tiêu biểu trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của đồng bào DTTS tại địa phương”.