Nghề chằm nón lá tồn tại như một nét riêng của vùng quê Hòa Thịnh. Hình ảnh những người phụ nữ lớn tuổi ngồi bên hiên nhà, trước sân hay dưới bóng cây, tỷ mỉ với từng mũi kim, sợi cước đã trở nên quen thuộc ở vùng đất này.

Trên đôi tay gầy guộc, từng chiếc nón được tạo nên bằng sự kiên nhẫn và khéo léo. Người cắt lá, người vuốt vành, người cần mẫn chằm từng mũi kim đều tăm tắp, “dệt” nên những chiếc nón chứa đựng cả hồn quê.

Không ai còn nhớ nghề chằm nón ở Hòa Thịnh có từ bao giờ. Chỉ biết rằng, qua nhiều thế hệ, nghề đã trở thành sinh kế gắn bó với người dân Hòa Thịnh. Trước đây, hầu như nhà nào cũng có người biết chằm nón. Ngày nay, dù nhiều người trẻ đã đi làm ăn xa, những người phụ nữ lớn tuổi vẫn giữ nghề, bởi đó không chỉ làm công việc kiếm thêm thu nhập, mà còn là thói quen gắn bó gần như cả cuộc đời.

Hơn 30 năm làm nghề chằm nón, đôi tay bà Nguyễn Thị Sáu, ở thôn Phú Mỹ nhanh thoăn thoắt. Bà Sáu bảo: Chằm nón không khó, nhưng muốn có chiếc nón đẹp thì phải thật cẩn thận. Lá phải đều, vành phải tròn, đường kim phải thẳng. Chỉ cần lệch một chút là chiếc nón mất dáng ngay.

Một chiếc nón hoàn chỉnh trải qua nhiều công đoạn, từ làm khung từ cây lùng, sau đó chọn lá kè, phơi, ủi cho phẳng rồi xếp lên khuôn. Khi mọi thứ đã vào đúng vị trí, người thợ mới bắt đầu chằm nón bằng chỉ cước. Một chiếc nón đẹp đòi hỏi sự tỷ mỉ, chọn lá không quá non, không quá già màu mới đẹp, đường chằm phải đều, không thưa quá cũng không dày quá mới tạo vẻ thanh thoát, cân đối.

Từ những nguyên liệu mộc mạc như cây lùng, lá kè, sợi cước, qua đôi tay khéo léo của người thợ, mỗi ngày một người có thể hoàn thành từ 15 đến 20 chiếc nón. Những chiếc nón sau khi hoàn thiện được thương lái đến tận nhà thu mua rồi chuyển đi nhiều tỉnh, thành trên cả nước.

Tùy từng loại, mỗi chiếc nón được bán với giá từ 15.000 đến 40.000 đồng. Thu nhập từ nghề không quá lớn, nhưng đủ để những người phụ nữ lớn tuổi có thêm tiền trang trải cuộc sống. Trung bình mỗi tháng, người làm nghề nón lá có thể kiếm được từ 3 đến 6 triệu đồng.

Với nhiều gia đình, đây là khoản thu nhập đáng quý trong những lúc nông nhàn. Có người chằm nón từ sáng đến tối, có người vừa trông cháu vừa làm. Công việc nhẹ nhàng, có thể làm ngay tại nhà nên rất phù hợp với phụ nữ lớn tuổi.

Không chỉ mang lại thu nhập, nghề chằm nón còn lưu giữ những ký ức của một vùng quê. Trong từng vành nón là sự chăm chút, kinh nghiệm được truyền từ đời này sang đời khác. Những người mẹ, người bà vẫn kiên nhẫn chỉ cho con cháu cách vuốt lá, lên vành, cầm kim. Họ mong lớp trẻ hiểu và trân trọng giá trị của nghề truyền thống.

Giữa hàng trăm sản phẩm mũ nón công nghiệp, những chiếc nón lá thủ công vẫn mang vẻ đẹp riêng, mang đầy ký ức, nếp sống thôn quê. Đó không chỉ là vật dụng che nắng, che mưa, mà còn là hình ảnh gắn liền với người phụ nữ Việt Nam, với hồn quê đất Việt.

Ông Phương Văn Lành - Bí thư Đảng ủy xã Hòa Thịnh cho biết: Địa phương hiện còn gần 200 hộ dân gắn bó với nghề chằm nón, chủ yếu là phụ nữ. Những năm qua, nghề chằm nón đã góp phần tạo việc làm, cải thiện thu nhập cho người dân địa phương. Sản phẩm sau khi hoàn thành đều được thu mua tận nơi, giúp bà con yên tâm về đầu ra. 

"Địa phương hiện đang nghiên cứu, phát triển nghề chằm nón thành làng nghề truyền thống, hướng tới xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị sản phẩm và gắn với du lịch trải nghiệm. Nếu được quan tâm đúng mức, nghề chằm nón không chỉ giúp người dân có thêm thu nhập mà còn góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa”, ông Phương Văn Lành cho biết thêm.